Zaburzenia snu, a cukrzyca i rak - czy istnieje związek?

Sen jest niezwykle ważny dla sportowców, mówi się nawet, iż odpoczynek jest częścią treningu. Dorian Yates, 6-krotny Mr. Olympia, twierdzi, iż wczesne chodzenie spać pozwoliło mu pokonać konkurencję. Jakie skutki może mieć ograniczanie czasu snu lub jego kiepska jakość?

Niewystarczający czas snu, a ryzyko cukrzycy.

W 2005 r. na łamach „Diabetes care” opublikowano ciekawy tekst. Chciano zbadać związek między jakością i  czasem trwania snu a rozwojem cukrzycy typu 2 w perspektywie 12 lat. Wzięto pod uwagę 2663 osób z grupy wiekowej 45–65 lat. Cukrzyca typu 2 polega początkowo na niewłaściwym działaniu insuliny w ustroju (insulinooporność), przez co nadmiernie wzrasta jej produkcja, konieczne jest podawanie rozmaitych leków (np. metforminy, analogów GLP-1), a z czasem często konieczne staje się również podawanie insuliny, w celu regulacji poziomu cukru we krwi (niewydolność trzustki).

Co ustalono?

• Mężczyźni śpiący mniej niż 5 godzin na dobę ponad 2 razy częściej mieli diagnozowaną cukrzycę typu 2.
• Mężczyźni  mający problem z zaśnięciem 5-krotnie częściej mieli diagnozowaną cukrzycę.
• Mężczyźni  mający trudności z utrzymaniem snu (np. rozbudzanie) ponad 4-krotnie częściej mieli diagnozowaną cukrzycę.

Polecamy również: Czy da się wygrać z brakiem snu?

W innym badaniu przeprowadzonym w Japonii w grupie 3073 mężczyzn i 1122 kobiet ustalono, iż ryzyko pojawienia się cukrzycy typu 2 u osób śpiących co najwyżej 5 godzin na dobę było ponad 5-krotnie wyższe w porównaniu z osobami, które spały > 7 godzin na dobę.

Przeprowadzono również dwie metaanalizy danych pochodzących z badań. Cappuccio i in. wzięli po lupę 9 badań. Ustalili, mężczyźni śpiący krótko byli narażeni na ponad dwukrotnie większe ryzyko rozwoju cukrzycy, a kobiety tylko na 7% większe ryzyko. Okazało się, że zbyt długi czas snu również zwiększał ryzyko cukrzycy o połowę.

Druga metaanaliza, przeprowadzona przez Hollidaya i in. uwzględniono w niej dane  z 10 badań i ponad 447 tysięcy uczestników. Stwierdzono, iż osoby śpiące krótko były narażone na 33% większe ryzyko pojawienia się cukrzycy.

Istniejąca cukrzyca typu 2, a czas snu

Niewystarczający czas snu ma znaczenie również dla osób, u których już występuje cukrzyca typu 2. W Koreańskim Narodowym Badaniu Zdrowia i Żywienia (KNHANES) 2134 mężczyźni i kobiety z cukrzycą typu 2 (T2D) podali, ile czasu śpią. Wykres miał kształt litery U, najlepszą kontrolę poziomu cukru we krwi wykazywały osoby śpiące 7 godzin. Niemniej, gdy uwzględniono wszystkie czynniki, czas trwania snu nie był decydujący dla dobrej kontroli poziomu cukru we krwi.

Z kolei w grupie ponad 4.8 tysiąca osób w Japonii wykazano zależność w kształcie litery U pomiędzy HbA1c (pokazuje, jak kształtował się poziom cukru w ostatnich 2-3 miesiącach) i czasem snu. Więc można przyjąć, iż zarówno zbyt krótki, jak i zbyt długi czas snu mają znaczenie dla osób z cukrzycą. Na dodatek stwierdzono, że zarówno za krótki, jak i za długi czas snu wiążą się z podwyższonym wydalaniem albumin z moczem. A to znaczy, że niewystarczający lub nadmierny czas snu  u osób z cukrzycą typu 2 są związane z rozwojem powikłań cukrzycowych, w tym choroby nerek,  chorób układu krążenia (CVD), nadciśnienia tętniczego itd.

Istniejąca cukrzyca typu 1, a czas snu

Cukrzyca typu 1 polega na braku insuliny wytwarzanej przez ustrój. Od początku konieczne jest ustalenie sposobu podawania insuliny, dopasowanego do trybu życia, stosowanej diety (np. ilości węglowodanów w porcji), aktywności fizycznej itd. U 79 pacjentów z cukrzycą typu 1, osoby z czasem snu co najwyżej 6.5 godziny, mierzonym za pomocą czujnika na nadgarstku, odnotowano gorszą kontrolę stężenia cukru we krwi, w porównaniu do osób, które spały więcej niż 6.5 godziny. Ponadto, pacjenci z cukrzycą typu 1, u których nie występował spadek ciśnienia tętniczego w nocy, spali krócej niż osoby, u których występował fizjologiczny nocny spadek ciśnienia tętniczego.

Polecamy również: Jak samodzielnie ułożyć i zaplanować dietę? Dieta od podstaw

Czas snu, a zaburzenia stężenia cukru we krwi

Obserwowano 1455 osób bez cukrzycy. Uczestnicy na początku badania (1996–2001) nie chorowali na cukrzycę typu 2 ani rozpoznaną chorobę sercowo-naczyniową, zostali ponownie zbadani w latach 2003–2004. Średni czas snu sklasyfikowano jako krótki (<6 godzin), średni (6 do 8 godzin) i długi (>8 godzin).

Wyniki

Osoby śpiące mniej niż 6 godzin na dobę były narażone na trzykrotnie większe ryzyko pojawienia się nieprawidłowego, zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi (np. stężenie cukru na czczo od 100 do 126 mg na decylitr zwiastuje cukrzycę, poziom 127 i większy to już jawna cukrzyca; norma to 80-100 mg na decylitr, ale u sportowców glukoza nie powinna być w górnych widełkach normy), w porównaniu do śpiących do 8 godzin.

Długi sen (więcej niż 8 godzin) nie zwiększał ryzyka pojawienia się nieprawidłowego, zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi.

Czas snu, a rak

Czas snu zależy od biologicznego rytmu dobowego, który kontroluje wiele kluczowych funkcji komórkowych. W badaniach eksperymentalnych powiązano zaburzenia rytmu dobowego z powstawaniem nowotworów jelita grubego.  W badaniu obserwacyjnym „Women’s Health Initiative” 75 828 kobiet po menopauzie zgłosiło długość snu na początku badania w latach 1993–1998.  Do 2010 r. w tej grupie odnotowano 851 przypadków CRC (raka jelita grubego).

W porównaniu z 7 godzinami snu:

• ryzyko pojawienia się raka jelita grubego rosło o 36% przy śnie trwającym co najwyżej 5 godzin
• ryzyko pojawienia się raka jelita grubego rosło o 47% przy śnie trwającym więcej niż 9 godzin

Wniosek

Zarówno ekstremalnie krótki, jak i długi czas snu wiązały się z umiarkowanym wzrostem ryzyka raka jelita grubego u kobiet po menopauzie. Czas snu może być nowym, niezależnym i potencjalnie modyfikowalnym czynnikiem ryzyka CRC.

W innym badaniu 23 995 Japonek z 2008 r. stwierdzono, że krótki czas snu wiązał się z wyższym ryzykiem raka piersi (143 przypadki) w porównaniu z kobietami, które spały 7 godzin na dobę. Naukowcy obliczyli, że współczynnik ryzyka raka piersi dla kobiet, które spały krócej niż 6 godzin na dobę wzrastał o 62%.

W kolejny badaniu obserwacją objęto ponad 4 tysiące kobiet, u których w badaniu „Women’s Health Initiative” (WHI) (1994–2013) zdiagnozowano incydentalnego, pierwotnego, inwazyjnego raka piersi.

U białych kobiet, które przesypiały 6 godzin na dobę, ryzyko wystąpienia bardziej agresywnej odmiany raka piersi było większe o 25% w porównaniu z kobietami, które spały 7–8 godzin na dobę. Dodatkowo naukowcy stwierdzili, że kobiety mające sen „przeciętnej jakości” lub „niespokojny lub bardzo niespokojny sen” częściej chorowały na bardziej agresywne odmiany nowotworów piersi.

Na zakończenie

W wielu badaniach ustalono, iż wystarczy jedna noc z niewystarczającą ilością snu, aby pogorszyła się glikemia, działanie insuliny i tolerancja glukozy. W dłuższej perspektywie sprzyja to cukrzycy, a ta choroba może przynosić raka i choroby sercowo-naczyniowe. Sen jest niezwykle ważny dla zdrowia i osiągów sportowca. Niedobór snu lub jego kiepska jakość sprzyjają pojawieniu się cukrzycy i wielu rodzajów raka. Istnieją przesłanki, że niewystarczający sen i jego kiepska jakość mogą powodować pojawienie się bardziej agresywnych i gorzej rokujących rodzajów raka.

Literatura:

• Mallon, L., Broman, J. E., & Hetta, J. (2005). High incidence of diabetes in men with sleep complaints or short sleep duration: a 12-year follow-up study of a middle-aged population. Diabetes care, 28(11), 2762-2767.
• Larcher, S., Benhamou, P. Y., Pépin, J. L., & Borel, A. L. (2015). Sleep habits and diabetes. Diabetes & metabolism, 41(4), 263-271.
• Jiao, L., Duan, Z., Sangi-Haghpeykar, H., Hale, L., White, D. L., & El-Serag, H. (2013). Sleep duration and incidence of colorectal cancer in postmenopausal women. British journal of cancer, 108(1), 213-221.
• Kakizaki, M., Kuriyama, S., Sone, T., Ohmori-Matsuda, K., Hozawa, A., Nakaya, N., ... & Tsuji, I. (2008). Sleep duration and the risk of breast cancer: the Ohsaki Cohort Study. British journal of cancer, 99(9), 1502-1505.
• Soucise, A., Vaughn, C., Thompson, C. L., Millen, A. E., Freudenheim, J. L., Wactawski-Wende, J., ... & Ochs-Balcom, H. M. (2017). Sleep quality, duration, and breast cancer aggressiveness. Breast cancer research and treatment, 164(1), 169-178.
• Rafalson, L., Donahue, R. P., Stranges, S., Lamonte, M. J., Dmochowski, J., Dorn, J., & Trevisan, M. (2010). Short sleep duration is associated with the development of impaired fasting glucose: the Western New York Health Study. Annals of epidemiology, 20(12), 883-889.