Kwiaty od wieków towarzyszą ludziom jako forma gestu, uwagi i komunikatu, który nie wymaga słów. Ten sam obiekt, który wręcza się przy ważnych okazjach, jest jednocześnie wytworem biologii o bardzo precyzyjnej roli w świecie roślin. Wiele kwiatów jest wykorzystywanych jako surowiec do przygotowywania naparów, ekstraktów i preparatów wspierających różne funkcje organizmu. To właśnie ich skład chemiczny decyduje o tym, że znajdują zastosowanie w fitoterapii i medycynie.
Rola kwiatów w roślinach
Kwiaty są wyspecjalizowanymi strukturami roślin, których podstawową rolą jest rozmnażanie. To w nich powstają komórki rozrodcze i to one umożliwiają zapylenie oraz rozwój nasion. Z botanicznego punktu widzenia kwiat jest skróconym pędem, na którym znajdują się zmienione liście pełniące określone funkcje.
Najbardziej widoczne są zwykle płatki, które u wielu gatunków mają intensywne kolory i zapach, ponieważ ich zadaniem jest przyciąganie owadów, ptaków lub innych zapylaczy. Pod nimi znajdują się działki kielicha, które chronią kwiat w fazie pąka przed wysychaniem i uszkodzeniem. W centralnej części kwiatu znajdują się organy rozrodcze.
Pręciki wytwarzają pyłek, czyli męskie komórki rozrodcze, a słupek zawiera zalążnię z komórkami żeńskimi, z których po zapłodnieniu rozwijają się nasiona. Gdy pyłek zostanie przeniesiony na znamię słupka, dochodzi do zapłodnienia i uruchomienia procesu tworzenia owocu. U części roślin kwiaty są jednopłciowe, co oznacza, że osobno występują kwiaty męskie i żeńskie, a u innych w jednym kwiecie znajdują się oba typy organów.
Wygląd kwiatów należących do najlepiej przebadanych.
|
Roślina |
Wygląd kwiatu |
|
Hibiskus |
Duże, czerwone lub bordowe kielichy z jaśniejszymi płatkami |
|
Rumianek |
Małe białe kwiaty z żółtym środkiem |
|
Szafran |
Fioletowe kwiaty z czerwonymi znamionami |
|
Lawenda |
Drobne fioletowe kwiaty w wydłużonych kłosach |
|
Konopie włókniste |
Małe, zielonkawe kwiaty w gęstych kwiatostanach |
Kwiaty o bogatej bazie badań
Wśród roślin, w których to kwiat albo element kwiatu jest stosowany jako napar lub ekstrakt, największa liczba dowodów z analiz wyników badań klinicznych dotyczy hibiskusa, rumianku, szafranu i lawendy oraz konopi.
Hibiskus używamy zwykle jako kwaśnego naparu z suszonych kielichów Hibiscus sabdariffa, przeglądy badań zasugerowały, że jego regularne spożywanie bywało związane z niższymi wartościami ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, a w części prac wykazano też korzystne zmiany wybranych markerów metabolicznych, takich jak cholesterol, czy wskaźniki gospodarki glukozowej.
Rumianek, czyli Matricaria chamomilla, był najczęściej oceniany w kontekście snu i napięcia psychicznego. W przeglądach badań z udziałem ludzi zauważono, że stosowanie preparatów z rumianku związane było z poprawą niektórych aspektów wpływających na jakość snu, szczególnie liczby wybudzeń. W części prób opisano także zmniejszenie nasilenia objawów lękowych, ale wyniki były zróżnicowane.
Szafran (Crocus sativus), którego używa się w postaci znamion (części słupka) kwiatu, również często badany był w kontekście samopoczucia psychicznego. Przeglądy badań wskazują, że suplementacja szafranem może łagodzić nasilenie objawów depresyjnych i lękowych w porównaniu z placebo. W niektórych badaniach skuteczność szafranu była podobna do efektów obserwowanych przy standardowo stosowanych lekach przeciwdepresyjnych.
Lawenda, czyli Lavandula angustifolia, była badana głównie pod kątem działania uspokajającego. Stosowana bywa zarówno jako preparaty doustne z olejkiem, jak i w formach inhalacyjnych. Przeglądy sugerują, że doustne kapsułki z olejkiem lawendowym mogą zmniejszać nasilenie lęku, natomiast w przypadku samej inhalacji wyniki były mniej pewne. W nowszych przeglądach wykazano również, że stosowanie lawendy można powiązać z poprawą subiektywnie ocenianej jakości snu.
Kwiaty konopi włóknistych (Cannabis sativa) są źródłem kannabinoidów, głównie CBD (kannabidiolu), stąd też dotychczasowe analizy wyników badań klinicznych zwykle dotyczą standaryzowanego, oczyszczonego CBD, a nie całych kwiatów. Najmocniejsze dane kliniczne opisano w lekoopornej padaczce (np. Dravet, Lennox–Gastaut, TSC). Istnieją też przesłanki dotyczące skuteczności w łagodzeniu lęku i bólu przewlekłego, jednak w badaniach z udziałem ludzi przeciętne efekty były niewielkie.
Źrodła:
- Ellis, L. R., Zulfiqar, S., Holmes, M., Marshall, L., Dye, L., & Boesch, C. (2022). A systematic review and meta-analysis of the effects of Hibiscus sabdariffa on blood pressure and cardiometabolic markers. Nutrition reviews, 80(6), 1723–1737. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuab104
- Kazemi, A., Shojaei-Zarghani, S., Eskandarzadeh, P., & Hashempur, M. H. (2024). Effects of chamomile (Matricaria chamomilla L.) on sleep: A systematic review and meta-analysis of clinical trials. Complementary therapies in medicine, 84, 103071. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2024.103071
- Marx, W., Lane, M., Rocks, T., Ruusunen, A., Loughman, A., Lopresti, A., Marshall, S., Berk, M., Jacka, F., & Dean, O. M. (2019). Effect of saffron supplementation on symptoms of depression and anxiety: a systematic review and meta-analysis. Nutrition reviews, 77(8), 557–571. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuz023
- Donelli, D., Antonelli, M., Bellinazzi, C., Gensini, G. F., & Firenzuoli, F. (2019). Effects of lavender on anxiety: A systematic review and meta-analysis. Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology, 65, 153099. https://doi.org/10.1016/j.phymed.2019.153099
- Lattanzi, S., Brigo, F., Trinka, E., Zaccara, G., Cagnetti, C., Del Giovane, C., & Silvestrini, M. (2018). Efficacy and Safety of Cannabidiol in Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs, 78(17), 1791–1804. https://doi.org/10.1007/s40265-018-0992-5
