Co najczęściej uszkadza wątrobę? Ranking trucizn dla wątroby!

Co kilka miesięcy widzimy krzykliwe nagłówki inspirowane niekiedy interesem farmacji, sugerujące, że wyciągi z danej rośliny, dostępne w obrocie uszkadzają wątrobę. Problem polega na tym, iż przy masowej skali stosowania danego rodzaju preparatu, zawsze znajdzie się przypadek osoby, u której stwierdzono uszkodzenia wątroby. I wcale nie jest przesądzone, że było to spowodowane ziołami czy suplementami, bo przecież winowajcą nie mogą być leki.... Jednak dane naukowe odsłaniają więcej prawdy.

W poszukiwaniu winowajcy

Bardzo często młodzi ludzie kupują nieznanego pochodzenia środki w Internecie, w tym SARM (modulatory receptora androgenowego) o udowodnionym negatywnym oddziaływaniu na wątrobę. Te środki nawet stosowane w dawkach zalecanych przez producenta mogą spowodować hospitalizację! Nie były nigdy zarejestrowane jako leki, nie są dopuszczone do stosowania u ludzi, nie przeszły badań, ale można je kupić!

I co powie rodzicom nastolatek, który dozna uszkodzenia wątroby po SARM lub innym „wynalazku spod lady” czy serwisu aukcyjnego? Że to się stało od „białka”, „kreatyny” albo od innego całkiem niewinnego, legalnego i przebadanego środka. W styczniu 2024 r. opisano przypadek 21-latka, który stosował DNP, truciznę, która potrafi zniszczyć wszystkie narządy. Mężczyzna kilkanaście razy konsultował się z lekarzami, trafiał do szpitala, ratowano go i nie wyciągnął żadnych wniosków! Dopiero po śmierci zawodnika i analizie włosów ustalono, iż mężczyzna kilkanaście miesięcy stosował 2,4-dinitrofenol i na dodatek szereg innych substancji hormonalnych (8 sterydów i clenbuterol). Rodzicom nie przyznał się do stosowania trucizny, denerwował się też na pytania ze strony lekarzy.

Co może uszkodzić wątrobę?

Naukowcy wykonali tytaniczną pracę i zebrali dane z lat 2004-2024. Pobrano informacje o ponad 1.9 miliona leków wywołujących uszkodzenia wątroby pochodzących z prawie 237 tysięcy opisów przypadków hepatotoksyczności. Po mozolnej pracy wyodrębniono leki, które najczęściej uszkadzały wątrobę.

Paracetamol

Niekwestionowanym królem zestawienia jest paracetamol (acetoaminofen), niezwykle popularny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, ale nie zaliczany do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (nie przeciwdziała zapaleniu). Wywołał on samodzielnie 20335 przypadków uszkodzeń wątroby, na dodatek występuje też na 3 pozycji zestawienia, ponieważ uczestniczył w kolejnych 16600 incydentach (gdy równolegle stosowano inne leki).

Metotreksat

Na drugim miejscu jest metotreksat, lek przeciwnowotworowy, ponad 17 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby.

Paracetamol z dodatkami

Na trzecim miejscu paracetamol, gdy był stosowany z innymi lekami ponad 16 tysięcy przypadków. Często spotyka się dwa w jednym, problem polega na tym, że paracetamol jest łączony np. z difenhydraminą w preparatach do stosowania na noc.

Difenhydramina

Na czwartym miejscu difenhydramina, dość archaiczny lek przeciwhistaminowy, występuje w obrocie w USA od 4 marca 1946 r. (difenhydramina jest starsza niż większość sterydów anaboliczno-androgennych!). Odnotowano ponad 15 tysięcy przypadków uszkodzenia wątroby związanych ze stosowanym tego leku.

Prednizon

Na 5 miejscu prednizon, pochodna kortyzolu, steroidowy lek przeciwzapalny. 12647 przypadków uszkodzeń wątroby.

Adalimumab

Na 6 miejscu adalimumab, przeciwciało monoklonalne stosowane w postaci wstrzyknięć podskórnych. Jest to nowy lek, istnieje w obrocie dopiero od początku XX wieku, a już spowodował prawie 11 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby.

Pantoprazol 

Na 7 miejscu zaskoczenie, lek z grupy inhibitorów pompy protonowej, pantoprazol. Niezwykle popularny, występuje jako lek na receptę do walki ze zgagą i nadkwasotą, ale jest też dostępny dla każdego w postaci licznych odmian OTC, sprzedawanych bez wskazań i kontroli ze strony lekarza. Doprowadził do ponad 10 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby.

Atorwastatyna

Na 8 miejscu atorwastatyna, czyli cudowne dziecko marketingu XXI wieku, lek służący do obniżania stężenia cholesterolu. Statyny budzą duże wątpliwości, sam ten jeden preparat doprowadził do ponad 9.5 tysiąca przypadków uszkodzeń wątroby. A są to jedne z najczęściej stosowanych leków, dla koncernów farmakologicznych kura znosząca złote jaja.

Rituximab

Na 9 miejscu rituximab, lek przeciwnowotworowy, stosowany również w przypadkach reumatoidalnego zapalenia stawów oraz pęcherzycy zwykłej. Doprowadził do ponad 8 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby.

Polecamy również: NAC, zastosowania kliniczne. Detoks dla wątroby i mózgu

Aspiryna

Na 10 miejscu zaskoczenie, czyli aspiryna. Wielokrotnie ostrzegałem, że niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą uszkodzić nerki i wątrobę. Istnieją liczne, szczegółowe opisy przypadków takich powikłań związanych z kwasem acetylosalicylowym, diklofenakiem czy ibuprofenem. Aspiryna wydaje się niewinna, tysiące sportowców stosowało ją „profilaktycznie”, wierząc, iż „rozrzedza krew” (wpływa jedynie na agregację płytek krwi, to zupełnie inny mechanizm) albo że „pomaga spalać tkankę tłuszczową” (istniał stack modny w końcu lat 90. XX wieku i na początku XXI wieku, ECA, czyli: efedryna, kofeina, aspiryna). Jednak gdy bierze się ją za często i za długo, ma niszczący wpływ na śluzówkę żołądka, potrafi również uszkodzić wątrobę. W ciągu 20 lat doprowadziła do ponad 8 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby.

Etanercept 

Na 11 pozycji znajduje się białko hamujące czynnik martwicy nowotworów, nowy, groźny lek stosowany w leczeniu dopiero od końca lat 90. XX wieku, szerzej dopiero w ostatnich 10 latach. Etanercept jest blokerem TNF stosowanym u określonych pacjentów w leczeniu łuszczycy plackowatej, reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa lub wielostawowego młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów.

Metformina

Na 12 miejscu kolejne zaskoczenie, czyli metformina, lek stosowany w I rzucie w celu przeciwdziałania cukrzycy typu 2. Niestety, w dobie mediów społecznościowych po metforminę sięgają kulturyści czy zawodniczki fitness. Nie tylko ten preparat nie działa na osoby zdrowe (bez cukrzycy), to jeszcze hamuje przyrost masy mięśniowej, siły i mocy! Metformina jest obarczona lawiną skutków ubocznych, może wywołać kwasicę mleczanową, biegunkę, hipoglikemię, niewydolność nerek, ból w nadbrzuszu, nudności i wymioty. Na dodatek kiedyś myślano, iż nie jest groźna dla wątroby, jednak jest z nią związanych 7735 przypadków uszkodzenia wątroby.

Omeprazol

13 miejsce zajmuje omeprazol, kolejny lek z grupy inhibitorów pompy protonowej. Omeprazol wywołał 7541 przypadków uszkodzenia wątroby, drugi lek pantoprazol 10007, czyli biorąc pod uwagę tylko te dwa popularne leki na zgagę czy refluks, uszkodziły one wątroby ponad 17.5 tysiąca osób.

Furosemid

16 miejsce niezwykle popularny wśród kulturystów diuretyk, furosemid. 7087 przypadków uszkodzeń wątroby. Może się okazać, że kulturyści doprowadzają do uszkodzeń wątroby bezpośrednio, lekami np. sterydami anaboliczno-androgennymi (wzrost masy mięśniowej i siły), ale też np. nie do końca świadomie lekami „osłonowym” np. metforminą (glikemia), aspiryną (układ sercowo-naczyniowy), lekami pozwalającymi ciężej trenować, nie czując bólu (opioidy), jak i preparatami służącymi do  ostatniego szlifu (diuretyki, odwodnienie, ostateczne „docięcie” sylwetki pod występ na scenie; odtłuszczenie, hormony tarczycy np. lewotyroksyna).

Hydroksychlorochina

17 miejsce hydroksychlorochina, archaiczny lek przeciwmalaryczny, dopuszczony do obrotu w USA w kwietniu 1955 r.

Oksykodon

18 miejsce oksykodon, opioid. Opioidy są często nadużywane przez sportowców i osoby nieaktywne fizycznie. W USA od wielu lat mamy do czynienia z kryzysem zdrowia. Co roku opioidy zabijają tam 80-100 tysięcy osób. Bardziej nagłaśniane są zgony wywołane fentanylem, co nie znaczy, iż oksykodon nie zabija ludzi. W tym zestawieniu uszkodził wątroby u 6996 osób. W USA sytuacja zaczęła się niewinnie, od recept na opioidy wystawianych przez lekarzy. Czerpali oni z tego zyski, co również jest wątpliwe pod względem moralnym jak i nielegalne.

Polecamy również: Berberyna, cynaryna i sylimaryna – jakie mają znaczenie dla zdrowia wątroby?

Lewotyroksyna

19 miejsce, hormon tarczycy, lewotyroksyna. Bardzo często nadużywana przez kulturystów, zawodniczki fitness, a także zwykłe, odchudzające się kobiety. W tym zestawieniu uszkodziła wątroby u 6838 osób.

Ibuprofen

Ciekawsze, wybrane pozycje, na 20 miejscu ulokował się ibuprofen, jeden z najpopularniejszych środków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), groźny nie tylko dla nerek, ale i dla wątroby. Bywa nadużywany, jakby był cukierkiem, a w tym zestawieniu odpowiadał za 6440 przypadków uszkodzeń wątroby. Razem z aspiryną, tylko dwa leki z grupy NLPZ odpowiadały za 14549 przypadków uszkodzeń wątroby!

Spironolakton

Na 21 pozycji spironolakton, antyandrogen i popularny diuretyk, 6276 przypadków uszkodzeń wątroby.

Amlodypina

Na 22 pozycji amlodypina, niezwykle często stosowany lek w terapii np. nadciśnienia. Również, 6276 przypadków uszkodzeń wątroby.

Diklofenak

Na 23 pozycji diklofenak, niezwykle często stosowany lek z grupy NLPZ, 5896 przypadków uszkodzeń wątroby. Czyli razem preparaty NLPZ takie jak aspiryna, ibuprofen i diklofenak odpowiadały za 20 445 uszkodzeń wątroby. W uproszczeniu można powiedzieć, iż środki przeciwbólowe zdominowały ranking pod względem powikłań wątrobowych, razem z paracetamolem spowodowały 57 380 przypadków uszkodzeń wątroby.

Prawdopodobnie wynika to z faktu, iż są niezwykle często nadużywane, szeroko dostępne, a dawka śmiertelna paracetamolu jest dostępna dla każdego, w zwykłym osiedlowym dyskoncie. Podobnie w niechlubnym zestawieniu na czoło wysunęły się leki z grupy inhibitorów pompy protonowej. Razem pantoprazol, omeprazol i inne, podobne preparaty przeciw zgadze i refluksowi odpowiadały za 27 384 przypadki uszkodzeń wątroby!

Przy tym warto podkreślić, iż wszystkie leki hormonalne odpowiadały tylko za nieco ponad 10 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby! Najbardziej niszczące dla wątroby są leki przeciwnowotworowe, ponad 60 tysięcy przypadków, leki immunosupresyjne ponad 46 tysięcy przypadków, leki przeciwbólowe ponad 33 tysiące przypadków, leki przeciw zgadze i nadkwasocie ponad 28 tysięcy przypadków, kortykosteroidy ponad 26 tysięcy przypadków, leki przeciwbakteryjne (antybiotyki) prawie 25 tysięcy przypadków. Niebezpieczne są też różne leki stosowane w psychiatrii, razem odpowiadały za ~40 tysięcy przypadków uszkodzeń wątroby. Niemniej paracetamol, aspirynę czy ibuprofen można kupić wszędzie i stosować bez nadzoru lekarza, a leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) czy przeciwlękowe (np. benzodiazepiny) są dostępne na receptę, a niektóre są stosowane tylko w lecznictwie zamkniętym. Więc mówimy tu o zupełnie innym zagrożeniu.

Podsumowanie

W ramach zakończenia napiszę, że wiele osób eksperymentuje z narkotykami, niektórzy elitarni kulturyści przechwalają się, ile narkotyków spożyli jednorazowo, w ramach dłuższej imprezy, a takie np. „extasy” (MDMA), amfetamina, metamfetamina, heroina, czy kokaina mogą uszkodzić większość narządów i układów człowieka, w tym wątrobę (metabolizm i inne mechanizmy).

Większość leków i środków narkotycznych obciąża wątrobę i nerki, mogą one wzajemnie wpływać na swój metabolizm (zwiększać lub zmniejszać stężenie leku, wpływając na jego metabolizm), w grę wchodzą tu szerokie i skomplikowane interakcje. Jedno jest pewne, zagrożenie wywoływane przez leki jest silne i realne, a przypadki dotyczące suplementów są jednostkowe i często niejednoznaczne. Ironiczny wydaje się fakt, iż w osiedlowych dyskontach można kupić śmiertelną dawkę leków i alkoholu, a większość ludzi jako groźniejsze postrzega suplementy.

Literatura:

Li D, Wang D, Huang G, Liu Q, Wang Y, Zhang R, Liu S, Du Q. Drug-induced liver injury: a real-world pharmacovigilance study using the FDA adverse event reporting system database 2004-2024. Ann Hepatol. 2025 Nov 15:102156. doi: 10.1016/j.aohep.2025.102156. Epub ahead of print. PMID: 41248852.

Cajanding RJM. MDMA-Associated Liver Toxicity: Pathophysiology, Management, and Current State of Knowledge. AACN Adv Crit Care. 2019 Fall;30(3):232-248. doi: 10.4037/aacnacc2019852. PMID: 31462520.

Telles-Correia D, Barbosa A, Cortez-Pinto H, Campos C, Rocha NB, Machado S. Psychotropic drugs and liver disease: A critical review of pharmacokinetics and liver toxicity. World J Gastrointest Pharmacol Ther. 2017 Feb 6;8(1):26-38. doi: 10.4292/wjgpt.v8.i1.26. PMID: 28217372; PMCID: PMC5292604.