Znacznie podwyższone stężenie kinazy kreatynowej może być wyznacznikiem rozpadu mięśni szkieletowych (Rabdomioliza) np. po zbyt ciężkim treningu. Znacznikiem rabdomiolizy jest poziom CPK, czyli enzymu (kinazy kreatynowej CK lub CPK) występującego głównie w mięśniach, sercu, mózgu. Podwyższony poziom CPK świadczy o uszkodzeniu mięśni. Normalna, górna wartość referencyjna oscyluje wokół 175-200 jednostek.

Pojawienie się kinazy kreatynowej (CK) we krwi jest ogólnie uważane za pośredni marker uszkodzenia mięśni. Może być przydatne w diagnostyce zawału mięśnia sercowego, dystrofii mięśniowej i chorób mózgu. Jednak w literaturze istnieją kontrowersje dotyczące jego trafności w odzwierciedlaniu uszkodzeń mięśni w konsekwencji poziomu i intensywności ćwiczeń fizycznych. Czynniki niemodyfikowalne, na przykład pochodzenie etniczne, wiek i płeć, mogą również wpływać na aktywność tkanki enzymatycznej i kolejne poziomy CK w surowicy.

Do połowy lat 90. XX wieku oznaczanie CK w surowicy było kluczowym narzędziem w diagnostyce zawału mięśnia sercowego (MI) u pacjentów zgłaszających się z bólem w klatce piersiowej na oddziały ratunkowe. Rolę diagnostyką kinazy kreatynowej w pewnym stopniu zastąpiła troponina. Jednak podwyższone stężenia CK w surowicy są nadal ściśle związane z uszkodzeniem komórek, uszkodzeniem komórek mięśniowych lub chorobą.

https://static-01.hindawi.com/articles/jnme/volume-2012/960363/figures/960363.fig.003a.jpg

Grafika: stężenie kinazy kreatynowej po 90-minutowej jeździe na rowerze w trzy kolejne dni. Jak widać kolejne treningi powodują, iż stężenie kinazy kreatynowej początkowo przekracza 100 jednostek, po kolejnych 2 dniach osiąga już nawet ponad 300 jednostek.

Czynniki takie jak ekstremalna temperatura, nadużywanie alkoholu lub porywanie się bez adaptacji na bardzo forsowne ćwiczenia (np. maraton, ultramaraton, treningi crossfit, triathlon) może powodować rozpad mięśni. Wtedy często konieczna jest interwencja medyczna, by uniknąć uszkodzenia nerek z powodu oddziaływania mioglobiny.

Niektóre osoby mają wysokie stężenia CK we krwi w porównaniu do innych osób, nawet gdy są narażone na ten sam rodzaj wysiłku fizycznego, nawet gdy uwzględni się płeć, wiek i stopień wytrenowania.

Co zapamiętać?

Normalnie kinaza kreatynowa nie przekracza 175 jednostek u mężczyzn i ~135 u kobiet. Stężenia przekraczające 5 000 U/L świadczą o uszkodzeniu mięśni. W 33 numerze „Crossfit Journal” przytoczona jest historia zapaśnika, rangera (specjalne jednostki w USA) i członka oddziału antyterrorystycznego SWAT - Briana, który po wykonaniu treningu crossfit (wymachy sztangielką - ang. swings w seriach po 50 powtórzeń) doznał rozpadu mięśni szkieletowych (rabdomiolizy), co skończyło się dla niego pobytem w szpitalu, katastrofalnym bólem i koniecznością podawania 16 mg morfiny co dwie godziny! W momencie przyjęcia do szpitala u Briana stężenie CK wynosiło 22 000. W ciągu dwóch dni wzrosło do 98 000! Przyjmuje się, iż biopsje mięśni i bardziej szczegółowa diagnostyka są potrzebne tylko wtedy, gdy z niewyjaśnionych przyczyn kinaza kreatynowa co najmniej 3-krotnie przekracza normę.

Ogólnie, kobiety mogą inaczej reagować na trening niż mężczyźni. W eksperymencie A. Fredsted i in. opisano przypadek 15 kobiet, u których po trzech dniach od wykonania ćwiczenia (wchodzenia na stepa) odnotowano wzrost stężenia kinazy kreatynowej z pułapu 191 do 7 239 U/L (trzeciego dnia). Co najbardziej szokujące, u mężczyzn identyczny protokół treningowy dał znikome efekty pod względem wzrostu stężenia kinazy kreatynowej. Być może użyta grupa pań była niewytrenowana i takie ćwiczenie było dla nich szokiem? W każdym razie kobiety miały nawet 7-krotnie wyższe stężenia kinazy kreatynowej. Tylko 1 z 18 mężczyzn miał stężenie kinazy kreatynowej wynoszące 11 500 U/L w trzecim dniu. Pozostałych 17 nie przekroczyło nawet poziomu 1 000 U/L, średnio u mężczyzn odnotowano wzrost kinazy kreatynowej do poziomu 403 U/L.

Dodatek dla zaawansowanych czytelników

CK to enzym, który znajduje się zarówno w cytozolu, jak i mitochondriach tkanek mających wysokie zapotrzebowanie energetyczne. W cytozolu CK składa się z dwóch podjednostek polipeptydowych o masie około 42 kDa i rozróżniamy dwa typy podjednostek: M (typ mięśniowy) i B (typ mózgowy). Te podjednostki umożliwiają tworzenie trzech izoenzymów specyficznych dla tkanki: CK-MB (mięsień sercowy), CK-MM (mięsień szkieletowy) i CK-BB (mózg). Mięśnie szkieletowe mają 98% MM i 2% MB, z kolei mięsień sercowy 70-80% MM i 20-30% MB. Mózg posiada głównie enzymy BB.

Referencje, źródła badań:

Marianne F. Baird „Creatine-Kinase- and Exercise-Related Muscle Damage Implications for Muscle Performance and Recovery” https://www.hindawi.com/journals/jnme/2012/960363/

A. Fredsted, T. Clausen, and K. Overgaard, “Effects of step exercise on muscle damage and muscle Ca2+ content in men and women,” Journal of Strength and Conditioning Research, vol. 22, no. 4, pp. 1136–1146, 2008. View at: Google Scholar

Komentarze (0)