Czy ultramaratony przyspieszają starzenie organizmu?

Biegi ultramaratońskie od lat budzą podziw. Setki kilometrów pokonywane w górach, z ograniczeniem snu, w zmiennych warunkach pogodowych, są symbolem wytrzymałości i psychicznej siły. Jednak organizm, nawet najlepiej wytrenowany, funkcjonuje w określonych granicach biologicznych. Nowe badania opublikowane w czasopiśmie Blood Red Cells & Iron sugerują, że ekstremalne biegi długodystansowe mogą wpływać na czerwone krwinki w sposób, który przypomina przyspieszone starzenie komórkowe.

Choć aktywność fizyczna jest jednym z najważniejszych czynników wspierających zdrowie, coraz więcej danych pokazuje, że bardzo intensywny i długotrwały wysiłek może wywoływać nadmierne mechanizmy stresowe w organizmie. W przypadku ultramaratonów problem nie dotyczy wyłącznie mięśni, ścięgien czy stawów – zmiany mogą zachodzić również na poziomie krwi.

Dlaczego czerwone krwinki są tak ważne?

Czerwone krwinki (erytrocyty) odpowiadają za transport tlenu z płuc do tkanek oraz usuwanie dwutlenku węgla. Ich elastyczność jest kluczowa, ponieważ muszą przeciskać się przez bardzo wąskie naczynia włosowate, często o średnicy mniejszej niż sama komórka.

Zdrowa krwinka jest niezwykle sprężysta – może zmieniać kształt i wracać do pierwotnej formy. Jeżeli traci tę zdolność, jej efektywność transportowa spada. Co więcej, mniej elastyczne komórki są szybciej wychwytywane i usuwane przez śledzionę, co może prowadzić do przyspieszonego rozpadu krwinek, a w skrajnych przypadkach do tzw. anemii wysiłkowej.

Jak przebiegało badanie?

Naukowcy przeanalizowali próbki krwi 23 zawodników startujących w dwóch wymagających biegach górskich: jednym o długości 40 kilometrów oraz drugim – ekstremalnym – liczącym 171 kilometrów. Krew pobierano bezpośrednio przed startem oraz bezpośrednio po zakończeniu biegu. Analiza była bardzo szczegółowa. Badacze ocenili tysiące parametrów molekularnych: białka, lipidy, metabolity, pierwiastki śladowe oraz zmiany zachodzące w samej strukturze erytrocytów. Celem było zrozumienie nie tylko tego, czy krwinki ulegają uszkodzeniu, ale także jakiego rodzaju mechanizmy za tym stoją.

Mechaniczne i molekularne uszkodzenia

Wyniki pokazały, że już po 40-kilometrowym biegu pojawiały się wyraźne oznaki uszkodzeń czerwonych krwinek. Po biegu 171-kilometrowym zmiany były znacznie silniejsze. Uszkodzenia miały dwa główne źródła. Pierwszym był stres mechaniczny. Podczas długotrwałego biegu przepływ krwi jest intensywny, a ciśnienie w naczyniach zmienia się dynamicznie. Krwinki są dosłownie poddawane ciągłym przeciążeniom, co może wpływać na ich błonę komórkową i sprężystość.

Drugim źródłem był stres molekularny związany z procesami zapalnymi i stresem oksydacyjnym. Intensywny wysiłek zwiększa produkcję reaktywnych form tlenu. Jeżeli równowaga antyoksydacyjna organizmu zostaje zaburzona, dochodzi do utleniania białek, lipidów i struktur komórkowych. W erytrocytach obserwowano zmiany przypominające te, które występują w trakcie naturalnego starzenia się komórek.

Polecamy również: Ile razy w tygodniu trenować i jaki plan treningowy wybrać?

Przyspieszone starzenie komórkowe

Jednym z najbardziej interesujących wniosków badania było to, że czerwone krwinki po ultramaratonie wykazywały cechy przyspieszonego starzenia. Oznacza to, że procesy, które normalnie zachodzą w trakcie ich około 120-dniowego cyklu życia, mogły zostać zintensyfikowane w ciągu jednego ekstremalnego wysiłku.

Im dłuższy dystans, tym wyraźniejsze były oznaki uszkodzeń. Naukowcy sugerują, że gdzieś pomiędzy dystansem klasycznego maratonu a ultramaratonu następuje punkt, w którym obciążenie zaczyna przekraczać zdolności adaptacyjne czerwonych krwinek. Nie wiadomo jednak, jak długo te zmiany się utrzymują. Organizm ma zdolność do regeneracji i produkcji nowych krwinek w szpiku kostnym. Otwartym pytaniem pozostaje, czy powtarzalne, ekstremalne obciążenia mogą prowadzić do trwałych konsekwencji.

Czy to oznacza, że ultramaratony są niebezpieczne?

Badacze podkreślają, że na obecnym etapie nie można wyciągać wniosków, czy start w ultramaratonach jest jednoznacznie szkodliwy. Badanie miało ograniczoną liczbę uczestników, a próbki krwi pobrano tylko w dwóch momentach – przed i bezpośrednio po biegu. Nie wiadomo, jak szybko krwinki wracają do normy ani czy dochodzi do pełnej regeneracji. Możliwe, że dla wytrenowanego organizmu są to zmiany przejściowe, będące elementem adaptacji.

Szersze znaczenie badań

Interesujące jest to, że obserwowane mechanizmy przypominają procesy zachodzące podczas przechowywania krwi do transfuzji. Zrozumienie, jak intensywny stres wpływa na erytrocyty, może mieć znaczenie nie tylko w sporcie, ale również w medycynie transfuzjologicznej.Czerwone krwinki są komórkami niezwykle odpornymi, ale jednocześnie bardzo wrażliwymi na stres mechaniczny i oksydacyjny. Badanie pokazuje, że ekstremalna aktywność fizyczna może przesuwać je w kierunku przyspieszonego zużycia.

Granica między adaptacją a przeciążeniem

Aktywność fizyczna jest jednym z najważniejszych czynników sprzyjających długowieczności i zdrowiu metabolicznemu. Jednak wyniki tego badania wpisują się w coraz częściej dyskutowaną koncepcję, że nadmiar wysiłku – zwłaszcza w formie ekstremalnej – może uruchamiać mechanizmy stresowe, które nie zawsze są korzystne. Nie oznacza to, że bieganie długich dystansów jest złe. Pokazuje jednak, że organizm ma swoje biologiczne limity, a adaptacja ma swoją cenę. W przypadku ultramaratonów cena ta może obejmować nie tylko zmęczenie mięśni, ale również subtelne zmiany na poziomie komórkowym, które dopiero zaczynamy rozumieć.

Dalsze badania pokażą, czy są to jedynie przejściowe konsekwencje ekstremalnego wysiłku, czy też element głębszego procesu biologicznego, który warto brać pod uwagę przy planowaniu treningu i regeneracji.

Źródło: Long-Distance Trail Running Induces Inflammatory-Associated Protein, Lipid, and Purine Oxidation in Red Blood Cells https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S3050598426000107?via%3Dihub