Kwas foliowy należy do syntetycznych witamin rozpuszczalnych w wodzie, które są stosowane w suplementacji sportowej, ale i nie tylko. Nasz organizm nie jest w stanie sam wyprodukować tej witaminy, dlatego też dostarczenie jej z zewnątrz  jest niezwykle ważne.

Kwas foliowy znajduje się naturalnie w takich produktach, jak szpinak, jarmuż, brokuły, awokado, owoce cytrusowe, jaja i wątroba. Sprzedawany jest również w formie skoncentrowanej, jako suplement diety. Chyba większości z nas witamina ta kojarzy się z ciążą i zdrowiem rozwijającego się płodu.

Nasze ciało wykorzystuje kwas foliowy do wielu kluczowych funkcji, w tym:

  • syntezy i naprawy DNA
  • odpowiedniego podziału komórkowego
  • dojrzewania czerwonych krwinek,
  • konwersji homocysteiny do metioniny, aminokwasu używanego do syntezy białek,
  • prawidłowego rozwoju zapłodnionej komórki jajowej.

Kwas foliowy bierze też udział w szeregu procesów metabolicznych, a jego niedobory prowadzą do negatywnych skutków zdrowotnych, w tym do niedokrwistości megaloblastycznej, zwiększonego ryzyka chorób serca, powstawania niektórych nowotworów, pojawienia się wad  wynikających z  niedobór folianów podczas  zapłodnienia i w późniejszych fazach rozwojowych aż do 3 miesiąca życia.

kwas foliowy wzór

Możliwe przyczyny niedoboru kwasu foliowego

  • deficyty w diecie
  • choroby lub operacje, które wpływają na wchłanianie się folianów w układzie pokarmowym, w tym celiakia, bypass żołądka, zespół krótkiego jelita, nieprawidłowe wchłanianie
  • achlorhydria lub hypochlorhydria
  • leki wpływające na wchłanianie  folianów
  • alkoholizm
  • ciąża ( zwiększa zapotrzebowanie )
  • niedokrwistość hemolityczna
  • dializy

Dawkowanie

Ilość kwasu foliowego w organizmie waha się między 10 a 30 mg. Większość jest przechowywana w wątrobie, a pozostała ilość znajduje się we krwi oraz pozostałych tkankach naszego ciała. Norma dla kwasu foliowego, w badaniu krwi na obecność 5-metylotetrahydrofolianem, waha się od 4,1 do 20,4 nmol/l.

Uważa się, że syntetyczny kwas foliowy wchłania się na poziomie 100%, gdy jest spożywany na pusty żołądek. Kwas foliowy znajdujący się w żywności wzbogaconej wchłania się w ilości 85%. Naturalnie występujący folian posiada dużo niższą wchłanialność, która oscyluje w granicach 50%. Suplement diety, który zawiera 5-metylotetrahydrofolian, ma taką samą biodostępność, jak innego rodzaju suplementy. Dzienne spożycie kwasu foliowego dla osoby dorosłej powinno wynosić około 0,4 mg (400 mcg) na dobę. W przypadku kobiet w ciąży zapotrzebowanie rośnie do 800 mcg w ciągu dnia. 

Zalecane dawkowanie dla niemowląt, dzieci i nastolatków:

  • do 6 miesiąca życia 65 mcg,
  • od 7 do 12 miesiąca życia 80 mcg,
  • od 1 do 3 lat 150 mcg,
  • od 9 do 13 lat 300 mcg,
  • od 14 do 18 lat 400 mcg. 

Korzyści ze stosowania kwasu foliowego

Zapobieganie wadom wrodzonym i powikłaniom podczas ciąży

kwas foliowy w ciąży

Jednym z najczęstszych powodów, dla których kobiety stosują kwas foliowy, jest prawidłowy rozwój płodu. Odpowiedni poziom kwasu foliowego we krwi zapobiegać będzie wadom wrodzonym płodu, w szczególności cewy nerwowej, rozszczepu kręgosłupa i wadom rozwojowym mózgu. Suplementacja powinna być wdrożona minimum jeden miesiąc przed zajściem w ciążę. Dawka powinna oscylować w granicach od 400 do 800 mcg i być kontynuowana minimum przez 3 miesiące po zajściu w ciążę. 

Leczenie niedoboru kwasu foliowego

Niedobory folianów w organizmie mogą mieć różne podłoże. W konsekwencji długie niedobory mogą prowadzić do wystąpienia niedokrwistości megaloblastycznej, wad wrodzonych, upośledzenia umysłowego, upośledzenia funkcji odpornościowych, a nawet depresji. W celu leczniczym korzysta się ze suplementacji w postaci kapsułkowanej.

Utrzymanie zdrowego mózgu

mózg kwas foliowy

Badania wykazały, że niski poziom folianów we krwi może prowadzić do obniżenia funkcji mózgu, co z kolei powiązane jest ze zwiększonym ryzykiem demencji. Co więcej, niskie dawki folianów mogą prowadzić do upośledzenia umysłowego nawet u osób starszych (1). Zastosowanie kwasu foliowego może usprawnić również funkcjonowanie mózgu w przypadku choroby Alzheimera.

Wsparcie w leczeniu zaburzeń psychicznych

Badania wykazały, że osoby z depresją mają niższy poziom kwasu foliowego, niż osoby zdrowe (2). Wsparcie osób chorych suplementami na bazie folianów, jak i na bazie kwasu foliowego, w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi, skutecznie wspomaga leczenie depresji ,niż wykorzystanie jedynie leków przeciwdepresyjnych (3). Suplementację powinno się skonsultować z lekarzem prowadzącym. 

Zmniejszenie ryzyka chorób serca

Uzupełnienie diety suplementami na bazie kwasu foliowego skutecznie wspomaga ograniczenie czynników ryzyka chorób serca. Podwyższony poziom homocysteiny w badaniach krwi, powiązano bezpośrednio ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób serca, w tym ryzyka zawału. Ilość homocysteiny uwarunkowana jest genetycznie, jak i zależna jest od czynników dietetycznych (tego, jak się odżywiamy) czy stylu życia. Kwas foliowy odgrywa bardzo ważną rolę w metabolizmie homocysteiny, a jego niedobór może prowadzić do znacznego jej podniesienia (4). 

Inne potencjalne korzyści

Uzupełnienie diety w kwas foliowy posiada dodatkowe korzyści:

Cukrzyca

W przypadku cukrzycy, jego działanie może poprawiać kontrolę cukru we krwi, pomaga zwalczać insulinooporność, poprawiać funkcje sercowo-naczyniowe, przeciwdziałać powikłaniom cukrzycy, w tym neuropatiom (5).

Płodność

Wysokie spożycie kwasu foliowego w ilości ponad 800 mcg dziennie wiąże się z wyższym odsetkiem żywych urodzeń u kobiet, które poddane są leczeniu niepłodności. Odpowiednia ilości kwasu foliowego jest również niezbędna dla zapewnienia jakości oocytów (komórek jajowych), ich utrzymania się podczas metody wszczepienia, jak i dojrzewania. 

Stany zapalne

Wykazano, że suplementacja kwasem foliowym zmniejsza markery stanu zapalnego, w tym białka c-reaktywnego CRP. Wspomaga też leczenie zespołu policystycznych jajników, jak i dziecięcej padaczki.

Zmniejszenie skutków ubocznych leków

Kwas foliowy może mieć również działanie obniżające skutki niepożądane niektórych leków, w tym leków immunosupresyjnych, które stosowane są w przypadku leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycy oraz niektórych nowotworów. 

Skutki uboczne nadmiaru kwasu foliowego 

Niezmetabolizowany kwas foliowy może powodować autyzm

Nadmierne spożycie kwasu foliowego może prowadzić do zwiększonego poziomu kwasu foliowego we krwi, który nie uległ rozkładowi. W badaniach naukowych powiązano występowanie autyzmu i rozwoju neurokognitywnego u dzieci z wysokim poziomem niezmetabolizowanego kwasu foliowego we krwi matki. Ostatnie z badań, jakie przeprowadzono na grupie 200 kobiet, wykazało że matki z wyższym stężeniem kwasu foliowego we krwi, w 14. tygodniu ciąży miały częściej dzieci z zaburzeniem autystycznym (6). Inne z badań wykazuje, że wysoki poziom niezmetabolizowanego kwasu foliowego we krwi podczas ciąży, może wpływać na negatywny rozwój neurokognitywny. Kobiety, przyjmujące ponad 1000 mcg kwasu foliowego dziennie podczas ciąży, uzyskały niższe wyniki w teście, który oceniał zdolności umysłowe dzieci, w porównaniu z kobietami, które stosowały dawki poniżej 1000 mcg. Dlatego nie należy przekraczać zalecanych dawek.

Zbyt wysokie spożycie kwasu foliowego może maskować niedobory witaminy B12

Wynika to z faktu, że duże dawki kwasu foliowego mogą skorygować wyniki laboratoryjne w kierunku niedokrwistości megaloblastycznej, która powstaje na skutek słabo rozwiniętych krwinek czerwonych, które to z kolei obserwuje się przy ciężkich niedoborach witaminy B12. Jednak suplementacja kwasem foliowym nie będzie wpływać na zmniejszenie uszkodzeń neurologicznych, które występują w przypadku niedoborów witaminy B12. Z tego też powodu niedobory witaminy B12 mogą być niezauważone dopóki w ciele nie wystąpią trwałe zmiany neurologiczne. 

Co warto zapamiętać i jak tę wiedzę wykorzystać?

Kwas foliowy powinien być obowiązkowym elementem suplementacji pary starającej o dziecko. Suplementację powinno rozpocząć się na minimum 1 miesiąc przed planowanym zajściem w ciążę i kontynuować przez następne 3 miesiące po zajściu.

Dawka rekomendowana dla osób dorosły wynosi około 400 mcg, w przypadku kobiet w ciąży ilość tę należy podwoić do 800 mcg na dobę. 

Źródła:

1. https://europepmc.org/article/pmc/pmc5133110

2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28759846/

3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29785555/

4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3026708/

5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29501221/

6. https://molecularautism.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13229-020-0315-z

7. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3278486/

Komentarze (0)