Mifepriston (RU-486) to jeden z najbardziej znanych antagonistów receptora progesteronowego, stosowany głównie w celu farmakologicznego przerwania ciąży, szczególnie we wczesnym jej etapie. Działa poprzez blokowanie receptora progesteronowego, co uniemożliwia utrzymanie błony śluzowej macicy, prowadząc do zakończenia ciąży. Chociaż to jego główne zastosowanie, nie jest jedyne.
Istnieją również inne substancje modulujące aktywność receptora progesteronowego – tzw. selektywne modulatory receptora progesteronowego (SPRM), takie jak uliprystal. Jednak rozwój tych związków jest ograniczony, a dostęp do nich bywa utrudniony ze względu na uwarunkowania polityczne, prawne i etyczne w wielu krajach.
Na czym polega potencjalne ryzyko?
Z punktu widzenia zastosowań pozamedycznych, mifepriston bywa rozważany w środowisku fitness jako potencjalny środek niwelujący niepożądane skutki związane z nadmierną aktywnością progesteronu – takie jak retencja wody, obniżenie libido czy ginekomastia (szczególnie w przypadkach, gdy nandrolone, MENT, trenbolone lub inny związek z grupy 19-nortesteronów łączy sie z receptorem dla progesteronu lub imituje działanie progesteronu w ustroju). Jednak takie użycie nie jest zatwierdzone, nie zostało dostatecznie przebadane i może wiązać się z poważnym ryzykiem dla zdrowia, szczególnie hormonalnego i reprodukcyjnego.
Zastosowanie w leczeniu zespołu Cushinga
RU-486 znalazł także miejsce w terapii zespołu Cushinga, czyli schorzenia związanego z przewlekłym nadmiarem kortyzolu. Działa tu jako antagonista receptora glikokortykoidowego, pomagając złagodzić objawy takie jak nadciśnienie, hiperglikemia czy przyrost tkanki tłuszczowej. To zastosowanie uzyskało aprobatę m.in. amerykańskiej FDA (w postaci preparatu Korlym), choć również wymaga ścisłej kontroli lekarskiej.
W dużych ilościach kortyzol:
- jest groźny dla mięśni, powoduje ich katabolizm (rozpad); zwiększa rozpad białek w mięśniach szkieletowych uwalniając aminokwasy
- sprzyja cukrzycy (kortyzol hamuje wychwyt glukozy np. przez mięśnie i nasila produkcję cukru)
- zmniejsza wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego i zwiększa wydalanie wapnia przez nerki, a więc sprzyja osteoporozie (niszczenie kości)
- może wywołać zaburzenia psychiatryczne np. manię
- sprzyja miopatii (rozpad mięśni, uszkodzenia mięśni)
- sprzyja niszczeniu wzroku (jaskra, zaćma)
- sprzyja zaburzeniom metabolicznym
- zaburza sen
- sprzyja chorobom sercowo-naczyniowym
- sprzyja gromadzeniu tkanki tłuszczowej
- wywołuje immunosupresję (łatwiej zyskać poważną infekcję)
- ma wpływ na błonę śluzową żołądka (nadżerki)
- wywiera wpływ na tarczycę (możliwe jest wywołanie wtórnej niedoczynności tarczycy)
- wywołuje osłabienie libido, erekcji itd.
Czy kortyzol może utrudniać leczenie cukrzycy?
Okazuje się, iż podawanie mifepristone u osób z zespołem Cushinga (lub podwyższonym stężeniem kortyzolu) może być dobroczynne. W niedawno opublikowanym badaniu („CATALYST”) leczenie mifepristonem poprawiło kontrolę glikemii, doprowadziło do utraty masy ciała i zmniejszenia obwodu w pasie u pacjentów ze słabo kontrolowaną cukrzycą typu 2 (T2D) i nadmiarem kortyzolu.
Początkowo ustalono, iż 24% z 1055 osób miało podwyższone stężenie kortyzolu. Zdziwiło to naukowców, ponieważ oczekiwali, iż co najwyżej 8% pacjentów mogło mieć problem z kortyzolem. Naukowcy udowodnili, że podawanie RU-486 może być niezwykle obiecujące, dla tych pacjentów, którzy często są sfrustrowani leczeniem cukrzycy, z powodu hiperkortyzolemii. Obecnie w USA FDA zatwierdziło mifepristone do obniżania stężenia cukru we krwi u pacjentów z patologicznym stężeniem kortyzolu, ze stanem przedcukrzycowym lub jawną cukrzycą typu 2 (np. dwa razy stężenie cukru we krwi, na czczo przekracza 126 mg/dl).
Wyniki badania
po 6 miesiącach:
- obniżyło się stężenie cukru we krwi
- w ciągu pierwszych 3 miesiący 30% osób mogło zmniejszyć dawkę insuliny lub w ogóle zrezygnować z szybko działającej insuliny.
- odnotowano spadek średnio 4,4 kg masy ciała i 5.2 cm obwodu w pasie
- 50% musiało przerwać leczenie z powodu działań niepożądanych (2,7-krotnie więcej niż osoby otrzymujące placebo)
Mifepristone przypomina budową sterydy anaboliczno-androgenne, może wywołać głębokie i zróżnicowane skutki uboczne. Opisano uszkodzenia wątroby. W bazach danych opisano prawie 7 tysięcy skutków ubocznych leku (gdy szukano haseł: KORLYM/MIFEPRISTONE/RU-486.), z tego 49 dotyczyło wątroby, a 3 przypadki były śmiertelne. To nie znaczy, że ten lek jest wyjątkowo groźny, nie zapominajmy, iż często jest podawany chorym ludziom.
Mam problem z redukcją przez wysoki kortyzol?!
Nie, to jeden z najsilniej zakorzenionych i rozpowszechnianych w Internecie mitów. W rzeczywistości można doszukiwać się zbyt wysokiego kortyzolu u osób w podeszłym wieku, otyłych, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, osteoporozą (niewyjaśnione złamania) itd. Przykładowo w jednym z badań u osób nadciśnieniem tętniczym hiperkortyzolizm dotyczył tylko 8%. A były to osoby chore, w podeszłym wieku, z uszkodzeniami narządów wewnętrznych itd. W przeglądzie badań naukowych osób z cukrzycą typu 2 na 2827 osób 3.4% miało hiperkortyzolizm, a zespół Cushinga tylko 1.4%.
Klasyczny zespół Cushinga (CS) to ciężka choroba charakteryzująca się otyłością centralną (ulokowaną w tułowiu), nadciśnieniem, łatwym powstawaniem siniaków, czerwonymi i widocznymi rozstępami, garbem bawolim, rozpadem mięśni i nadmiernym owłosieniem. Nie należy pochopnie stosować leków, próbować „zbijać kortyzolu” czy „leczyć nadczynności nadnerczy”. W XXI wieku bardzo często tego rodzaju magiczne kuracje są oferowane w Internecie. W jednym z badań co czwarta osoba dłuższy czas chorująca na cukrzycę miała podwyższony kortyzol, jednak w wielu innych te wskaźniki są znacząco niższe.
Nie należy też nadmiernie badać stężeń estradiolu, progesteronu, kortyzolu ani prolaktyny u mężczyzn. Prawie nigdy nie spotykam się z patologicznymi stężeniami, przesyłane wyniki świadczą o znikomym przekroczeniu normy, czasem ktoś ma nawet stężenie niższe niż powinien. Większy sens ma pomiar insuliny i glukozy na czczo, ilości tkanki tłuszczowej, wykonanie echa serca (USG serca), EKG, czy badanie ciśnienia krwi.
Podsumowanie
W niezwykle rzadkich przypadkach RU-486 wspiera ubytek wagi, jednak warto pamiętać, iż może się to wiązać z gamą skutków ubocznych (nudności, ból głowy, hipokaliemia, ból pleców, kończyn, stawów, mięśni, wymioty, obrzęk obwodowy, nadciśnienie zawroty głowy, zmniejszony apetyt, nieprawidłowe wyniki badań czynności tarczycy, kserostomia, duszność, zapalenie zatok, zapalenie nosogardła, biegunka). Z racji ryzyka i skutków ubocznych kategorycznie odradzam tego typu pomysły.
Literatura:
- https://www.medscape.com/viewarticle/mifepristone-improves-a1c-t2d-hypercortisolism-2025a1000h4m
- Ault, T. A., Braxton, D. R., Watson, R. A., Marcus, A. O., & Fong, T. L. (2023). Mifepristone induced liver injury in a patient with Cushing syndrome: a case report and review of the literature. Journal of Medical Case Reports, 17(1), 33.
- https://www.medscape.com/s/viewarticle/989167
- Martins, L. C., Conceição, F. L., Muxfeldt, E. S., & Salles, G. F. (2012). Prevalence and associated factors of subclinical hypercortisolism in patients with resistant hypertension. Journal of Hypertension, 30(5), 967-973.
