Kto jest mistrzem świata w kulturystyce? Odpowiedź wcale nie musi być prosta. Jeden zawodnik może zostać mistrzem świata IFBB, inny zdobyć tytuł w WNBF, a jeszcze inny posiadać kartę IFBB Pro League i walczyć o kwalifikację do Mr. Olympia. Każde z tych osiągnięć może być prawdziwe, ale dotyczy innego systemu rywalizacji.Dla osoby, która dopiero zaczyna interesować się kulturystyką, liczba skrótów może być dezorientująca. IFBB, IFBB Pro League, NPC, NPC Worldwide, WNBF, NABBA, INBA, PNBA, WFF. Dlaczego nie istnieje po prostu jedna federacja, która organizuje mistrzostwa świata i wyłania najlepszego kulturystę?
Po co właściwie istnieją federacje kulturystyczne?
Federacja tworzy zasady, według których odbywa się rywalizacja. Określa dostępne kategorie, wymagania dla zawodników, sposób oceniania sylwetki, obowiązkowe pozy, limity wzrostu i masy ciała oraz drogę prowadzącą od zawodów lokalnych do największych imprez. Niektóre organizacje posiadają również własny system przechodzenia z poziomu amatorskiego na profesjonalny.
W kulturystyce ma to szczególne znaczenie, ponieważ nie wygrywa zawodnik, który podniesie największy ciężar albo pokona trasę w najkrótszym czasie. O wyniku decyduje ocena sędziów. Pod uwagę brane są między innymi rozwój mięśni, proporcje, symetria, definicja sylwetki, prezencja sceniczna oraz zgodność wyglądu zawodnika ze standardem konkretnej kategorii. Kryteria mogą różnić się pomiędzy organizacjami. Dlatego federacja jest czymś więcej niż firmą organizującą zawody. Tworzy cały system sportowy, w którym zawodnik buduje swoją karierę.
IFBB i IFBB Pro League to nie to samo
To jeden z najważniejszych punktów, ponieważ podobieństwo nazw do dziś powoduje sporo zamieszania. Historycznie struktury te są ze sobą związane, ale obecnie IFBB oraz IFBB Professional League funkcjonują jako odrębne organizacje. Rozdzielenie ich dróg nastąpiło w 2017 roku. International Fitness and Bodybuilding Federation, czyli IFBB, prowadzi rozbudowaną międzynarodową rywalizację amatorską. Z tym systemem związana jest również profesjonalna ścieżka IFBB Elite Pro.
Osobno funkcjonuje IFBB Professional League, często nazywana po prostu IFBB Pro League. To właśnie z tym systemem związana jest Olympia, w tym najbardziej znany konkurs zawodowej kulturystyki, Mr. Olympia. To rozróżnienie jest bardzo ważne. Zdobycie statusu profesjonalisty w jednym systemie nie oznacza automatycznie posiadania takiego samego statusu w drugim. Gdy więc ktoś mówi, że jest zawodnikiem PRO, dobrze wiedzieć, która organizacja przyznała mu ten status.
NPC i NPC Worldwide, czyli jedna z dróg do zawodowstwa
Jeżeli ktoś śledzi zawodników startujących w Mr. Olympia, szybko zetknie się także ze skrótem NPC. National Physique Committee odgrywa bardzo ważną rolę w amatorskiej kulturystyce w Stanach Zjednoczonych. Dla zawodników startujących poza USA funkcjonuje natomiast NPC Worldwide. System ten jest istotny dlatego, że prowadzi do profesjonalnej rywalizacji w IFBB Pro League. Na odpowiednich zawodach zawodnik może zdobyć kartę PRO, a następnie rozpocząć starty jako profesjonalista. Dopiero na tym poziomie może walczyć o możliwość występu na Olympia Weekend zgodnie z zasadami kwalifikacji obowiązującymi w danym sezonie.
Najprościej można więc zapamiętać ten układ następująco: NPC i NPC Worldwide są związane ze ścieżką amatorską prowadzącą do IFBB Pro League, natomiast IFBB tworzy odrębny system z własną rywalizacją profesjonalną IFBB Elite Pro.
Mr. Olympia nie jest wspólnym finałem wszystkich federacji
Mr. Olympia ma wyjątkowe miejsce w historii kulturystyki. Konkurs rozsławili między innymi Arnold Schwarzenegger, Lee Haney, Dorian Yates, Ronnie Coleman, Jay Cutler i Phil Heath. Zwycięstwo w nim jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych osiągnięć w zawodowej kulturystyce.
Nie oznacza to jednak, że Olympia jest wspólnymi mistrzostwami wszystkich istniejących federacji. To zawody należące do konkretnego systemu związanego z IFBB Pro League. Zawodnik innej organizacji nie może po prostu pojawić się na Olympii dlatego, że został mistrzem świata swojej federacji. Musi spełnić wymagania systemu IFBB Pro League. To ważna różnica, ponieważ w kulturystyce może istnieć jednocześnie kilku zawodników posiadających bardzo prestiżowe tytuły. Nie muszą oni jednak startować ze sobą na tej samej scenie.
IFBB Elite Pro, czyli inna droga do profesjonalnej sceny
W strukturze związanej z IFBB istnieje własna rywalizacja profesjonalna pod nazwą IFBB Elite Pro. Zawodnicy startujący w systemie IFBB mogą więc rozwijać karierę w obrębie tej organizacji i przechodzić do jej profesjonalnej części. W efekcie mamy dwa systemy, które początkujący kibic łatwo może ze sobą pomylić. Pierwszy to IFBB i związana z nim ścieżka Elite Pro. Drugi obejmuje NPC oraz NPC Worldwide na poziomie amatorskim i IFBB Pro League na poziomie profesjonalnym. Właśnie dlatego samo określenie „IFBB PRO” bez dodatkowego wyjaśnienia może być nieprecyzyjne. Warto zawsze sprawdzić, o jaką organizację chodzi.
NABBA, czyli kawał historii kulturystyki
Nie wszystkie ważne organizacje powstały wokół współczesnego systemu Olympii. Jedną z najbardziej znanych historycznie jest NABBA, czyli National Amateur Body-Builders' Association, utworzona w Wielkiej Brytanii w 1950 roku.
NABBA jest szczególnie kojarzona z zawodami Mr. Universe. W czasach rozwoju nowoczesnej kulturystyki był to niezwykle prestiżowy tytuł. Zdobywał go między innymi Arnold Schwarzenegger, zanim zdominował Mr. Olympia i stał się światową ikoną kulturystyki. NABBA nadal funkcjonuje i posiada struktury w różnych krajach. Jej historia dobrze pokazuje, że znaczenie poszczególnych organizacji może zmieniać się wraz z rozwojem sportu. Federacja, która w jednej epoce znajduje się w centrum zainteresowania, kilkadziesiąt lat później może funkcjonować obok nowych, silniejszych medialnie systemów.
WNBF i świat naturalnej kulturystyki
Kolejnym powodem istnienia wielu federacji jest rozwój natural bodybuilding. Są to organizacje, które budują swoją tożsamość wokół rywalizacji prowadzonej zgodnie z określonymi zasadami antydopingowymi. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych jest WNBF, czyli World Natural Bodybuilding Federation. Organizacja prowadzi własne zawody, posiada regulaminy dotyczące substancji zabronionych i własną ścieżkę rywalizacji profesjonalnej.
Trzeba jednak pamiętać o ważnej rzeczy. Określenie „naturalna federacja” nie oznacza, że wszystkie takie organizacje działają według identycznych zasad. Mogą różnić się listami substancji zabronionych, wymaganym okresem bez stosowania określonych środków oraz sposobem prowadzenia kontroli. Zawodnik powinien więc zawsze sprawdzać aktualny regulamin organizacji, w której zamierza wystartować.
INBA/PNBA i inne federacje naturalne
Inną znaną strukturą naturalnej kulturystyki jest INBA/PNBA. INBA oznacza International Natural Bodybuilding Association, natomiast PNBA związana jest z profesjonalną częścią tego środowiska. Organizacja prowadzi własne zawody oraz własny system przechodzenia na poziom profesjonalny. Na świecie działają również inne organizacje naturalnej kulturystyki, między innymi OCB czy ICN.
W poszczególnych państwach można znaleźć kolejne federacje i organizatorów zawodów, z których część jest związana z większymi strukturami międzynarodowymi. Ponownie dochodzimy więc do ważnej zasady: karta PRO nie jest jednym uniwersalnym dokumentem obowiązującym w całej kulturystyce. Status profesjonalisty jest związany z konkretną organizacją. Zawodnik WNBF Pro, PNBA Pro, IFBB Elite Pro i IFBB Pro League należy do różnych systemów sportowych.
WFF i kolejne organizacje. Dlaczego lista jest tak długa?
Na mapie kulturystyki i fitnessu znajduje się również WFF, czyli World Fitness Federation, a poza największymi organizacjami funkcjonuje wiele mniejszych federacji krajowych i międzynarodowych. Część powstała wiele lat temu, inne są stosunkowo młode. Jedne koncentrują się na kulturystyce, inne rozwijają liczne kategorie fitness i sylwetkowe. Dlaczego nie połączą się w jedną ogromną organizację? Ponieważ każda federacja może mieć własną wizję sportu, regulamin, działaczy, zawodników, sędziów, sponsorów i zawody. Duże imprezy sportowe mają także wartość komercyjną. Sprzedawane są bilety, transmisje i pakiety sponsorskie, zawodnicy płacą wpisowe, a prestiżowe tytuły zwiększają rozpoznawalność organizacji.
Historia również odgrywa ogromną rolę. W sporcie wielokrotnie dochodziło do sporów pomiędzy działaczami i promotorami. Czasami kończyły się zmianami wewnątrz federacji, a czasami podziałem i powstaniem konkurencyjnego systemu. Po kilku latach oba mogą mieć własnych mistrzów, zawody i kolejne pokolenia zawodników.
Skąd właściwie bierze się tyle federacji?
Najłatwiej zrozumieć to, gdy rozdzielimy kilka powodów:
Pierwszym są różnice sportowe. Organizacje mogą inaczej definiować kategorie i kryteria oceniania. Sylwetka ceniona w jednym systemie nie musi idealnie odpowiadać standardom innego.
Drugim powodem są różnice organizacyjne. Ludzie zarządzający sportem mogą mieć inne pomysły dotyczące jego rozwoju, finansowania czy prowadzenia zawodów. Jeśli konfliktu nie da się rozwiązać, może powstać nowa organizacja.
Trzecim elementem jest podejście do dopingu. Rozwój federacji naturalnych stworzył oddzielną przestrzeń dla zawodników, którzy chcą rywalizować w systemach posiadających własne procedury antydopingowe.
Czwartym jest biznes sportowy. Popularna federacja posiada własną markę, prestiżowe zawody, sponsorów i publiczność. Kontrola nad dużym wydarzeniem sportowym może mieć ogromną wartość.
Jest jeszcze piąty czynnik: zawodnicy chcą mieć wybór. Większa liczba organizacji oznacza więcej zawodów, kategorii oraz możliwych ścieżek kariery. Nie każdy kulturysta marzy o Olympii i nie każdy chce startować według tych samych zasad
Nie tylko kulturystyka...
Wiele federacji nie jest dziwnym wyjątkiem charakterystycznym dla kulturystyki. Świetnym przykładem jest boks zawodowy. Funkcjonują tam między innymi WBA, WBC, IBF i WBO, a każda z tych organizacji może posiadać własnego mistrza w tej samej kategorii wagowej. Dlatego dwóch pięściarzy może jednocześnie przedstawiać się jako mistrzowie świata. Dopiero walki unifikacyjne pozwalają łączyć najważniejsze tytuły. Mechanizm jest podobny. Każda organizacja ma własne struktury, rankingi, przepisy i interesy. Nie istnieje jeden podmiot, który po prostu zarządza całym światowym boksem zawodowym.
Trójbój siłowy pokazuje, że nawet wynik liczony w kilogramach nie rozwiązuje problemu. Można pomyśleć, że mnogość federacji kulturystycznych wynika z subiektywnego sędziowania sylwetki. Tylko częściowo. W trójboju siłowym wynik jest przecież bardzo konkretny, a mimo to również funkcjonuje wiele federacji. Różnice mogą dotyczyć zasad wykonywania przysiadu, wyciskania i martwego ciągu, komend sędziowskich, dopuszczonego sprzętu, kontroli antydopingowej, kategorii zawodników oraz sposobu uznawania rekordów. Z tego powodu dwa wyniki zapisane jako taka sama liczba kilogramów nie zawsze zostały osiągnięte w identycznych warunkach regulaminowych. To kolejny dowód, że federacja nie jest tylko nazwą umieszczoną na plakacie zawodów. To konkretny zestaw zasad określających, jak ma wyglądać rywalizacja.
UFC też nie jest światową federacją MMA
Podobną sytuację obserwujemy w sportach walki, chociaż tutaj częściej używa się określenia organizacja lub promocja. UFC, ONE Championship czy PFL prowadzą własne wydarzenia, podpisują kontrakty z zawodnikami i wyłaniają swoich mistrzów. Mistrz jednej organizacji nie staje się automatycznie mistrzem pozostałych. Kibice mogą dyskutować, który zawodnik jest najlepszy na świecie, ale formalnie każdy tytuł funkcjonuje w konkretnym systemie. Właśnie dlatego sport zawodowy nie zawsze przypomina igrzyska olimpijskie, gdzie zawodnicy różnych państw spotykają się w jednej konkurencji według wspólnych zasad.
Dlaczego jedna światowa federacja nie przejmie wszystkiego?
W niektórych sportach istnieje bardzo silna nadrzędna struktura międzynarodowa i rozbudowany system federacji krajowych. Szczególne znaczenie ma to w dyscyplinach olimpijskich. Kulturystyka nie jest obecnie sportem olimpijskim, a jej świat rozwijał się historycznie wokół różnych organizacji, promotorów i zawodów. Połączenie ich nie byłoby prostą operacją administracyjną. Trzeba byłoby ustalić wspólne regulaminy, kategorie, system sędziowski, kontrolę antydopingową, sposób kwalifikacji i podział wpływów. Pojawiłoby się również pytanie, kto kontrolowałby najbardziej wartościowe zawody i marki. W praktyce organizacja, która przez lata budowała prestiż własnego konkursu, nie ma oczywistego powodu, aby przekazać go konkurencji. Dlatego równoległe systemy mogą funkcjonować przez dziesięciolecia.
Co oznaczają tytuły „mistrz świata” i „PRO”?
Dla kibica jest jedna bardzo prosta zasada: zawsze warto sprawdzić nazwę federacji. Jeśli ktoś jest mistrzem świata, istotne jest, w jakiej organizacji i kategorii zdobył ten tytuł. Jeśli zawodnik ma kartę PRO, warto wiedzieć, która federacja ją przyznała. Nie umniejsza to wartości osiągnięcia. Pozwala jedynie właściwie je zrozumieć. Mistrz świata WNBF zdobył tytuł w innym systemie niż mistrz świata IFBB. IFBB Elite Pro i IFBB Pro League to różne ścieżki zawodowe. Sukces w NABBA nie oznacza automatycznej kwalifikacji do Olympii. Najprościej można więc myśleć o federacjach jak o równoległych ligach posiadających własne zasady, tytuły i ścieżki kariery.
Jak zawodnik wybiera federację?
Wybór zależy przede wszystkim od celu. Osoba marząca o występie na Olympia Weekend będzie zainteresowana systemem prowadzącym do IFBB Pro League. Zawodnik chcący rozwijać się w strukturach IFBB wybierze ścieżkę tej organizacji. Dla kogoś zainteresowanego natural bodybuilding ważniejsze mogą być WNBF, INBA/PNBA lub inne federacje posiadające regulaminy antydopingowe. Znaczenie mają również dostępność zawodów, koszty startów, kategorie, regulamin, poziom konkurencji i to, czy sylwetka zawodnika odpowiada standardom danej organizacji. Czasami wybór jest bardzo pragmatyczny. Zawodnik startuje tam, gdzie w jego kraju istnieje dobrze rozwinięty kalendarz zawodów i realna możliwość dalszego rozwoju. Dlatego trudno wskazać jedną federację odpowiednią dla każdego. Najpierw trzeba ustalić cel, a dopiero później wybrać system, który rzeczywiście do niego prowadzi.
Czy duża liczba federacji jest dobra dla sportu?
Ma to zarówno zalety, jak i wady. Największym problemem jest chaos informacyjny. Kibic słyszy o kilku mistrzach świata i kilku rodzajach kart PRO, a bez znajomości struktury sportu trudno mu ocenić, czym właściwie różnią się te osiągnięcia. Porównywanie zawodników z różnych organizacji również bywa problematyczne.
Z drugiej strony większa liczba federacji daje zawodnikom wybór. Powstaje więcej zawodów, kategorii i możliwości rywalizacji. Organizacje konkurują o sportowców i publiczność, a nowe federacje mogą rozwijać obszary, których wcześniej brakowało. Dobrym przykładem jest rozbudowany świat naturalnej kulturystyki. Dlatego mnogość federacji nie jest przypadkiem ani czymś charakterystycznym wyłącznie dla kulturystyki. Podobne mechanizmy widzimy w boksie, trójboju siłowym i zawodowych sportach walki. Sport to nie tylko zawodnicy i wyniki. To również regulaminy, organizatorzy, sponsorzy, prawa do zawodów i wieloletnia historia poszczególnych organizacji.
Najważniejsze dla kibica jest więc zrozumienie jednej rzeczy: w kulturystyce nie istnieje jeden wspólny system, w którym wszyscy zawodnicy zaczynają od eliminacji, a na końcu spotykają się w jednym finale. Istnieje kilka równoległych dróg. Dopiero gdy wiemy, do której z nich należy zawodnik, tytuły takie jak mistrz świata, PRO czy zwycięzca dużych zawodów zaczynają mieć właściwy kontekst.
Źródła:
- IFBB, International Fitness and Bodybuilding Federation: ifbb.com
- IFBB Professional League: www.ifbbpro.com
- NPC, National Physique Committee: www.npcnewsonline.com
- NPC Worldwide: www.npcworldwide-register.com
- IFBB Elite Pro: eliteproifbb.com
- NABBA International: www.nabba-international.com
- WNBF, World Natural Bodybuilding Federation: worldnaturalbb.com/
- INBA/PNBA, International Natural Bodybuilding Association / Professional Natural Bodybuilding Association: naturalbodybuilding.com
- WFF, World Fitness Federation: https://wff-international.com
- OCB, Organization of Competitive Bodybuilders: ocbonline.com
- ICN, iCompete Natural: www.icnworldwide.com
