Winogrona i borówki należą do owoców najbogatszych w polifenole – naturalne związki roślinne, którym przypisuje się właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. W ostatnich latach coraz więcej badań sprawdza, czy ich regularne spożywanie może wspierać zdrowie układu krążenia. Najnowszy przegląd opublikowany w czasopiśmie Nutrients podsumowuje wyniki badań klinicznych dotyczących borówek, winogron oraz zawartych w nich związków bioaktywnych.
Dlaczego właśnie borówki i winogrona?
Oba owoce są cennym źródłem polifenoli, w tym antocyjanów, flawonoidów oraz resweratrolu. Szczególnie dużo tych związków znajduje się w ciemnych odmianach winogron oraz borówkach. Polifenole od lat są przedmiotem badań, ponieważ mogą wpływać na wiele procesów związanych z funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego. Badania eksperymentalne sugerują, że mogą ograniczać stres oksydacyjny, wspierać prawidłową pracę śródbłonka naczyń krwionośnych oraz wpływać na procesy zapalne.
Co przeanalizowali naukowcy?
Autorzy przeprowadzili przegląd badań opublikowanych w latach 2015–2026. Do analizy włączono 37 publikacji, w tym:
- 20 randomizowanych badań klinicznych (RCT)
- 17 przeglądów systematycznych i metaanaliz
Uwzględniono wyłącznie badania dotyczące borówek, winogron lub ich składników bioaktywnych oraz oceniające parametry związane ze zdrowiem układu krążenia, takie jak:
- ciśnienie tętnicze
- funkcja śródbłonka naczyń
- utlenianie cholesterolu LDL
- markery stanu zapalnego
- agregacja płytek krwi
Jakość badań oceniano przy użyciu uznanych narzędzi metodologicznych, takich jak AMSTAR-2 oraz skala Jadada.
Jak winogrona mogą wpływać na serce?
Najwięcej danych dotyczyło polifenoli pochodzących z winogron, ekstraktów z pestek oraz całych owoców.
W przeglądzie odnotowano, że w części badań obserwowano:
- niewielkie obniżenie ciśnienia tętniczego
- poprawę funkcji śródbłonka naczyń
- zmniejszenie markerów stresu oksydacyjnego
- poprawę niektórych parametrów gospodarki lipidowej
Metaanalizy wskazywały również, że suplementacja polifenolami z winogron w dawkach przekraczających 500 mg dziennie przez co najmniej 12 tygodni mogła obniżać stężenie białka C-reaktywnego (CRP), będącego markerem stanu zapalnego.
Co wykazały badania dotyczące borówek?
W przypadku borówek największe korzyści dotyczyły funkcjonowania naczyń krwionośnych. Jedno z wysokiej jakości badań z udziałem 115 starszych mężczyzn z zespołem metabolicznym wykazało, że codzienne spożywanie borówek przez sześć miesięcy poprawiało funkcję śródbłonka oraz zmniejszało sztywność tętnic. Autorzy badania oszacowali, że obserwowane zmiany mogły odpowiadać potencjalnemu zmniejszeniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych o 12–15%, jednak warto podkreślić, że badanie nie oceniało rzeczywistej liczby zawałów, udarów ani zgonów, dlatego nie można traktować tych wartości jako potwierdzonego efektu klinicznego.
Co odpowiada za ich działanie?
Polifenole nie działają wyłącznie jako przeciwutleniacze.
Badania sugerują, że mogą wpływać między innymi na:
- produkcję tlenku azotu (NO), który odpowiada za rozszerzanie naczyń krwionośnych
- funkcjonowanie śródbłonka
- procesy zapalne
- stres oksydacyjny
- aktywność mikrobioty jelitowej, która przekształca część polifenoli w biologicznie aktywne metabolity
Dzięki temu mogą wspierać prawidłową pracę naczyń krwionośnych, choć dokładne mechanizmy nadal są przedmiotem badań.
Czy warto sięgać po całe owoce?
Tak, jednak warto pamiętać, że wiele analizowanych badań wykorzystywało ekstrakty, sproszkowane preparaty, suplementy lub skoncentrowane produkty z winogron, a nie świeże owoce. Oznacza to, że nie można automatycznie przenosić wyników dotyczących owoców na codzienną dietę. Jednocześnie regularne spożywanie świeżych borówek i winogron wpisuje się w zalecenia zdrowej diety bogatej w owoce i warzywa, które od lat są kojarzone z mniejszym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.
Ograniczenia badań
Autorzy przeglądu podkreślają, że choć wyniki są obiecujące, większość badań była stosunkowo krótka i obejmowała niewielkie grupy uczestników. Najczęściej oceniano tzw. markery pośrednie, takie jak ciśnienie tętnicze czy funkcję śródbłonka, a nie rzeczywistą częstość występowania zawałów serca lub udarów. Dodatkowo część badań dotyczyła suplementów lub ekstraktów zamiast świeżych owoców, co utrudnia bezpośrednie przełożenie wyników na codzienny sposób odżywiania.
Podsumowanie
Obecne dowody naukowe sugerują, że regularne spożywanie borówek i winogron może korzystnie wpływać na wybrane wskaźniki zdrowia układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza funkcję naczyń krwionośnych oraz ciśnienie tętnicze. Efekty te przypisuje się przede wszystkim zawartym w owocach polifenolom.
Nie oznacza to jednak, że same borówki czy winogrona zapobiegają zawałom lub udarom. Największe korzyści prawdopodobnie przynoszą jako element zbilansowanej diety bogatej w różnorodne owoce, warzywa i inne produkty roślinne.
FAQ
Dlaczego borówki i winogrona są uważane za zdrowe?
Zawierają polifenole, antocyjany, flawonoidy oraz inne związki bioaktywne, które mogą wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego.
Które winogrona zawierają najwięcej polifenoli?
Najwięcej tych związków znajduje się zwykle w ciemnych, czerwonych i fioletowych odmianach winogron, szczególnie w ich skórce.
Czy borówki obniżają ciśnienie tętnicze?
Niektóre badania sugerują niewielkie korzyści dla ciśnienia oraz funkcji naczyń krwionośnych, jednak efekty nie są jednakowe we wszystkich badaniach.
Czy jedzenie winogron chroni przed zawałem serca?
Obecnie nie ma dowodów, że samo spożywanie winogron zmniejsza ryzyko zawału lub udaru. Badania dotyczą głównie zmian markerów ryzyka, a nie liczby incydentów sercowo-naczyniowych.
Ile borówek warto jeść?
Nie ustalono jednej optymalnej porcji. Korzystne może być regularne włączanie borówek do diety jako jednego z codziennych owoców, zgodnie z ogólnymi zaleceniami żywieniowymi.
Czy sok z winogron działa tak samo jak świeże owoce?
Niekoniecznie. Sok zawiera mniej błonnika, a jego skład może różnić się od świeżych owoców. Wiele badań wykorzystywało również ekstrakty i suplementy, dlatego wyników nie można bezpośrednio odnosić do wszystkich produktów z winogron.
Czy osoby z cukrzycą mogą jeść borówki i winogrona?
Tak, mogą być elementem odpowiednio zbilansowanej diety, jednak podobnie jak w przypadku innych owoców warto zwracać uwagę na wielkość porcji oraz całkowitą ilość spożywanych węglowodanów.
Źródło: Polyphenols and Cardiovascular Health: Emerging Relevance for Blueberries, Grapes, and Red-Fleshed Table Grapes https://www.news-medical.net/news/20260727/Review-finds-blueberry-and-grape-polyphenols-may-improve-vascular-health.aspx
