Kiwi to cenny owoc – dosłownie i w przenośni. Charakteryzuje go wysoka zawartość witaminy C, choć nie najwyższa wśród warzyw i owoców (istnieją na ten temat rozbieżności).

Witamina C bierze udział w procesach oksydoredukcyjnych (jest silnym czynnikiem redukującym). Kwas askorbinowy jest niezbędnym składnikiem pokarmowym dla ludzi, ponieważ brakuje nam końcowego enzymu oksydazy l-gulono-γ-laktonowej w szlaku biosyntezy askorbinianu. Witamina C jest kofaktorem metaloenzymów niezbędnych do biosyntezy kolagenu (ma to ogromne znaczenie dla sportowców), l-karnityny, katecholamin, neuroprzekaźników i hormonów peptydowych, takich jak oksytocyna. [10,11] Ponadto witamina C uczestniczy w regulacji czynników transkrypcyjnych.

Większość gatunków zwierząt, dzięki posiadaniu w wątrobie enzymu oksydazy L-gulono-γ -laktonowej, jest zdolna do syntezowania w organizmie kwasu L–askorbinowego. Wyjątek stanowią małpy, świnki morskie, nietoperze owocożerne, pstrągi, łososie, niektóre ptaki oraz niektóre rasy psów (np. dalmatyńczyk) [ ]. Rośliny mają również zdolność do biosyntezy tego związku, najprawdopodobniej dzięki występowaniu enzymu katalizującego – dehydrogenazy galaktono-laktonowej. Człowiek nie posiada szlaków metabolicznych prowadzących do syntezy tej witaminy, w związku z czym musi być ona dostarczana na bieżąco z pożywieniem. [21]

kiwi właściwości

Witamina C, jako antyoksydant

Silne właściwości przeciwutleniające witaminy C są dobrze udokumentowane - „wymiata” wolne rodniki i inne reaktywne formy tlenu i azotu, ma możliwość regeneracji innych antyoksydantów. W ten sposób chroni biomolekuły, takie jak lipidy i DNA, przed stresem oksydacyjnym. [12, 13]

Trening siłowy i aeroby wiążą się z wytwarzaniem wolnych rodników. Kluczowym enzymem bariery antyoksydacyjnej organizmu jest dysmutaza ponadtlenkowa oraz zredukowany glutation (GSH). Chronią one przed oddziaływaniem wolnych rodników tlenowych (reaktywnych form tlenu, ROS ang. reactive oxygen species). Wolne rodniki tlenowe powstają np. podczas treningu oraz po jego zakończeniu, gdy pojawia się stan zapalny. Do najbardziej znanych antyoksydantów egzogennych należą: witaminy A, C, E, koenzym Q10, flawonoidy, kreatynina, neopteryna, melatonina, antocyjaniny, bilirubina, hormony płciowe (estron, estradiol). [17,18] Wolne rodniki wiąże się z przyspieszeniem procesu starzenia oraz wieloma chorobami przewlekłymi. Występują chociażby w przebiegu astmy: „Źródłem reaktywnych form tlenu w procesie zapalnym w przebiegu astmy są liczne komórki, głównie eozynofile i neutrofile. W wyniku reakcji utleniania dochodzi do uszkodzenia białek, lipidów i kwasów nukleinowych”. [19]

Witamina C a kolagen

Kolagen jest powszechnie występującym białkiem należącym do białek włókienkowych, stanowi 25% masy protein w organizmie człowieka. Inne ważne białka z tej grupy to keratyna (nie mylić z energetycznym związkiem i suplementem diety o nazwie kreatyna) oraz miozyna. Kolagen buduje np. elementy tkanki łącznej (więzadła, ścięgna), zapewnia elastyczność skórze (obok włókien keratynowych), podtrzymuje strukturę kości i zębów, jest ważny dla kości. Dlatego odpowiednia podaż witaminy C jest kluczowa nie tylko dla sportowców, ale też dla kobiet, które cenią swoją urodę.

Zawartość witaminy C w owocach i warzywach (na 100 g):

Źródło: [8]

Witamina C a układ odpornościowy

Istnieją dowody z badań in vitro oraz z eksperymentów na ludziach i zwierzętach, które potwierdzają rolę witaminy C w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Leukocyty, które są komórkami odpowiedzialnymi za obronę organizmu przed atakującymi patogenami, zawierają wysokie stężenia witaminy C, co wskazuje na jej istotną funkcję w układzie odpornościowym. Komórki te obejmują neutrofile, tworzące „system szybkiego reagowania”, odpowiadający na stan zapalny. Ich podstawową funkcją jest niszczenie inwazyjnych mikroorganizmów, a tym samym zapobieganie zakażeniu układowemu.

Podobne zjawiska występują po treningu siłowym. Po wystąpieniu uszkodzeń pojawia się reakcja zapalna i rozpoczyna się proces odbudowy uszkodzonych włókien (w który zaangażowane są białe ciałka krwi, komórki satelitarne, płyny wewnątrzkomórkowe, receptory, czynniki wzrostu – odpowiedź hormonalna). Pierwsze na scenie pojawiają się neutrofile, które dzięki enzymom i działaniu chemicznemu izolują uszkodzoną tkankę. Następnie pojawiają się makrofagi.

Zapalenia:

  • ostre: charakteryzuje napływ neutrofilów,
  • przewlekłe: wiąże się z oddziaływaniem monocytów, makrofagów i limfocytów.

Wartości odżywcze różnych rodzajów kiwi

Źródło: [9]

Kiwi a kwas foliowy

Kiwi są często określane, jako dobre źródło kwasu foliowego w diecie. Zawartość folacyny w zielonych i złotych odmianach owoców kiwi, w porównaniu z innymi owocami, widać na grafice. Zawartość folianu 31 µg na 100 g złotego kiwi spełnia kryteria rozporządzenia UE, aby uzyskać status „źródła”, ponieważ przekracza 15% referencyjnego spożycia 200 µg / dzień. W innych krajach, w których zalecane dzienne spożycie jest często wyższe (np. 400–500 µg / dzień w krajach skandynawskich, 400–600 µg / dzień w USA w Australii i NZ), takich deklaracji dotyczących zawartości składników odżywczych nie można dokonać.

Do najważniejszych patologii związanych z niedoborem kwasu foliowego w organizmie człowieka należą: zaburzenia w rozwoju cewy nerwowej, niedokrwistość megaloblastyczna, nasilenie procesów miażdżycowych, zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, rozwój niektórych typów nowotworów. [20]

Grafika: zawartość kwasu foliowego w owocach kiwi.

Kiwi a zawartość potasu

Grafika: zawartość potasu w kiwi i innych owocach.

Hipokaliemia to zbyt niska ilość potasu we krwi. 80-92% potasu jest wydalane przez nerki, a 8% przez przewód pokarmowy. Równowaga potasu w ustroju jest bardzo krucha, stężenie wewnątrzkomórkowe wynosi 150 mEq / L, z kolei prawidłowe stężenie w osoczu ok. 4 mEq / L. Ponieważ stężenie potasu w osoczu jest tak niskie, nawet najmniejsza zmiana może mieć poważne konsekwencje zdrowotne.

Objawy hipokaliemii:

  • osłabienie,
  • porażenie mięśni,
  • zaburzenia odruchów,
  • niedrożność,
  • zwiększenie wrażliwości serca na digoksynę,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • spłaszczenie załamków T, wystąpienie załamków U.

Hipokaliemia może wystąpić przy niedoborach potasu w diecie, oparzeniach, biegunkach, wymiotach, przy stosowaniu diuretyków (poza tymi oszczędzającymi potas), po przedawkowaniu lukrecji, przy nadużywaniu glukozy i insuliny (dożylnie), po urazach, zabiegach chirurgicznych, przy kwasicy kanalikowej itd. Okazało się, iż duża podaż napojów typu cola również może powodować osłabienie siły mięśniowej.

Zielone i złote kiwi to dobre źródła potasu, zawierają zazwyczaj około 301–315 mg na 100 g. Ilości te są wystarczające, aby spełnić kryteria rozporządzenia UE (WE) nr 1924/2006 dotyczące żywności, ponieważ zawartość potasu w 100 g przekracza 15% referencyjnego spożycia 2000 mg / dzień. Zawartość potasu w kiwi, w porównaniu z innymi owocami, pokazano na grafice powyżej. W innych krajach, gdzie zalecane dzienne spożycie jest często wyższe, nie można traktować kiwi, jako podstawowego źródła potasu.

Alergie wywoływane przez kiwi

Na temat alergii wywoływanych przez owoce kiwi (Actinidia) można znaleźć bardzo dużo informacji, jednak wydaje się, iż większość ludzi nie wiąże kiwi z ryzykiem alergii. Alergia na owoce actinidia została pierwszy raz opisana w 1981 r. [2] W Europie można nabyć odmiany kiwi gold (actinidia chinensis) oraz kiwi zielone (actinidia deliciosa). Dopiero od 30 lat uznaje się kiwi za alergen. W największej mierze zawdzięczamy to licznym opisom przypadków.

Alergia na kiwi może objawiać się: [1,2]

  • zespołem alergii jamy ustnej: świąd i obrzęk języka, gardła, ust i jamy ustnej. Objawom tym może towarzyszyć świąd oczu i uszu,
  • pokrzywką – PWN „wykwity skórne w postaci swędzących bąbli” (ang. urticaria),
  • obrzękiem naczynioruchowym na tle alergicznym ([...] „przy współudziale przeciwciał klasy IGE dochodzi do uwalniania z komórek tucznych dużych ilości histaminy. Prowadzi to [...] do reakcji anafilaktycznej: następuje rozszerzenie łożyska naczyniowego ze spadkiem ciśnienia tętniczego, obkurczenie drzewa oskrzelowego, a także zmiany skórne o charakterze pokrzywki z towarzyszącym świądem, anafilaksją” [3]),
  • nieżytem nosa (ang. rhinitis),
  • zapaleniem spojówek (ang. conjunctivitis) - „przewlekłe zapaleniem spojówek występuje wskutek ciągłego kontaktu z alergenem [...] np. takim, jak: roztocza kurzu, pleśnie, naskórek zwierząt domowych lub w miejscu pracy pacjenta, np. farby, lakiery, pary” [7],
  • anafilaksja – jest to nagła i potencjalnie śmiertelna reakcja na alergen. Może się manifestować poprzez uogólnioną pokrzywkę, świąd, zaczerwienienie, spadek ciśnienia tętniczego, niewydolność oddechową (duszność, świsty, skurcz oskrzeli, świst krtaniowy, zmniejszony szczytowy przepływ wydechowy[PEF], hipoksemia), objawy żołądkowo-jelitowe itd. [4]

W badaniu Lucas JSA i wsp. [5] u 65% pacjentów po kontakcie z kiwi stwierdzono alergię jamy ustnej, a poważne objawy wystąpiły u 18% osób. Alergia na kiwi współwystępowała z uczuleniem na lateks (9%), awokado (5%), banany (6%), jabłka (6%) oraz pyłki traw (29%) i pyłki drzew (23%). Jednak w badaniach Aleman A. i wsp. [6] u 12% pacjentów z uczuleniem na kiwi nie występowała alergia na pyłki, lateks lub inne owoce.

Ayse Bilge Ozturk i wsp. [1] z Uniwersytetu Koç w Istambule opisali przypadek 31-letniego mężczyzny z rodzinną historią alergii na kiwi (anafilaksja), który skarżył się na świszczący oddech, obrzęk krtani i niedociśnienie, bezpośrednio po spożyciu ciasta z kiwi, ananasem, bananem i truskawkami. Został w izbie przyjęć na 2 godziny, otrzymał epinefrynę. Nigdy nie doświadczył żadnej reakcji alergicznej na jakiekolwiek jedzenie, a pierwszy epizod wystąpił po spożyciu ciasta.

Wniosek – alergia na kiwi może występować stosunkowo często. Wg niektórych badań kiwi jest jednym z pięciu najczęściej uczulających alergenów pokarmowych. [2] Do tej pory zidentyfikowano w owocach kiwi kilkanaście związków będących alergenami.

Podsumowanie

Kiwi posiada wiele cennych właściwości, nie tylko dla sportowców. Przede wszystkim te owoce charakteryzują właściwości antyoksydacyjne (A,C,E), mają wpływ na siłę mięśni oraz pracę serca.

Owoce kiwi mogą być wartościowym elementem posiłku potreningowego. Osoby cierpiące z powodu alergii powinny sprawdzić, czy tolerują kiwi, gdyż należy do czołowych alergenów.

Osoby zainteresowane odsyłam do artykułu źródłowego: David P. Richardson “The nutritional and health attributes of kiwifruit: a review”. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6267416/)

Referencje:

Ayse Bilge Ozturk “Familial kiwi fruit allergy: A case report” https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S132389301400029X

EWA GAWROŃSKA-UKLEJA, ANNA RÓŻALSKA, MAGDALENA ŻBIKOWSKA-GOTZ, ZBIGNIEW BARTUZI „Alergia na kiwi” http://www.alergie.pl/library/aai_volume-17_issue-4_article-1063.pdf

Jan Adamski, Andrzej Kański, Wojciech Weigl,  Wojciech Wierzejski „Obrzęk naczynioruchowy jako problem kliniczny  w anestezjologii i intensywnej terapii”

Kirk H. Waibel Anafilaksja https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/012/421/original/45-54.pdf?1473241151

J.S. Lucas, K.E. Grimshaw, K. Collins, J.O. Warner, J.O. Hourihane “Kiwi fruit is a significant allergen and is associated with differing patterns of reactivity in children and adults”

A. Alemán, J. Sastre, S. Quirce, M. de las Heras, J. Carnés, E. Fernández-Caldas, et al. “Allergy to kiwi: a double-blind, placebo-controlled food challenge study in patients from a birch-free area”

Anna Zaleska, Jerzy Szaflik, Justyna Izdebska „Zapalenie spojówek - przyczyny, objawy, leczenie” https://www.termedia.pl/Zapalenie-spojowek-przyczyny-objawy-leczenie,8,600,1,0.html

H. Ciborowska A. Rudnicka „Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka”

David P. Richardson,1 Juliet Ansell,2 and Lynley N. Drummond „The nutritional and health attributes of kiwifruit: a review” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6267416/

Englard S, Seifter S. The biochemical functions of ascorbic acid. Annu Rev Nutr. 1986;6:365–406. doi: 10.1146/annurev.nu.06.070186