Napoje typu cola kiedyś były uznawane za dobro luksusowe. Wiem, iż obecnie to brzmi śmiesznie, ale kiedyś dostępność produktów „z zachodu” była u nas znikoma. Tak samo kiedyś posiadanie telefonu komórkowego było wyznacznikiem statusu, a teraz z „komórkami” widzi się kilkulatków. Sprzedaż napojów gazowanych i słodzonych pokazuje, iż ludzie świadomie wybierają szkodliwe dla zdrowia produkty.

Co wniosą prozdrowotne kampanie, skoro większość sięga po alkohol czy napoje cola? Co pomoże promowanie zdrowej żywności, jeśli większość ludzi świadomie wybiera złe produkty, wywołujące otyłość, cukrzycę, nowotwory?

  1. Jakie wartości ma puszka typowej coli?
  2. Co dyskwalifikuje colę?
  3. Napoje cola a nowotwory
  4. Co się dzieje po wypiciu Coli?
  5. Podsumowanie

Wiodący producent różnorakich napojów, firma Coca-Cola, przynosi pokaźne zyski: [1,2]

  • przychody Coca-Coli za kwartał kończący się 30 czerwca 2019 r. wyniosły 9,997 mld USD, co oznacza wzrost o 11,99% (w porównaniu do zeszłego roku),
  • przychody Coca-Coli za dwanaście miesięcy kończących się 30 czerwca 2019 r. wyniosły 33,320 mld USD, co oznacza wzrost o 0,53% (w porównaniu do zeszłego roku),
  • roczne przychody Coca-Coli za 2018 r. wyniosły 31,856 mld USD, co oznacza spadek o 10,04% w stosunku do 2017 r. (jednak dochód netto wyniósł 6.434 mld USD, co oznacza wzrost o 415.54% w stosunku do roku 2017; zysk brutto wyniósł 20.086 mld USD),
  • roczne przychody Coca-Coli w 2017 r. wyniosły 35,41 mld USD, co oznacza spadek o 15,41%, w porównaniu z 2016 r. (dochód netto wyniósł $1.248 mld USD, a to oznacza spadek o 80.88% w stosunku do roku 2016; zysk brutto wyniósł 22.155 mld USD),
  • roczne przychody Coca-Coli za 2016 r. wyniosły 41,863 mld USD, co oznacza spadek o 5,49% w stosunku do 2015 r.; zysk brutto wyniósł 25.398 mld USD).

Jakie wartości ma puszka typowej coli?

Informacja o wartości odżywczej

  100 ml 330 ml (%*)
Energia 180 kJ / 594 kJ /
42 kcal 42 kcal 139 kcal (7%)
Tłuszcz 0 g 0 g (0%)
w tym kwasy nasycone 0 g 0 g (0%)
Węglowodany 10,6 g 35 g (13%)
w tym cukry 10,6 g 35 g (39%)
Białko 0 g 0 g (0%)
Sól 0 g 0 g (0%)

Źródło: [4]

Skład popularnych napojów typu cola.

 

Coca-Cola

Coca-Free

Coca-Zero

Pepsi

Pepsi-Free

Sacharoza (W/V)

10–11%

10–11%

0

10–11%

10–11%

Kofeina

0.1 mg / ml

0

0.1 mg / ml

0.1 mg / ml

0

Karmel amoniakalno-siarczynowy (E150d)

+

+

+

+

+

Kwas fosforowy

+

+

+

+

+

Naturalne dodatki smakowe

+

+

+

+

+

Bogaty we fruktozę syrop kukurydziany

+

+

+

+

Aspartam

+

Sukraloza

+

Acesulfam

+

Benzoesan sodu

brak danych

brak danych

+

brak danych

brak danych

Cytrynian sodu (ang. sodium citrate)

brak danych

brak danych

+

brak danych

brak danych

CO2 (dwutlenek węgla)

+

+

+

+

+

pH

2.5–4

2.5–4

2.5–4

2.5–4

2.5–4

 (energia) kcal / mL

0.43

0.394

0

0.441

0.423

Źródło: [4]

Co dyskwalifikuje colę?

Zawartość węglowodanów!

Przede wszystkim największą wadą podobnych napojów jest wysoka zawartość węglowodanów. Nie ma znaczenia, czy to klasyczny cukier (sacharoza), miód, syrop glukozowo-fruktozowy. Nie ma znaczenia, czy to owocowy sok 100%, uzyskany z koncentratu czy ręcznie wyciskany. Jeśli napój w 330 ml (puszce) dostarcza 35 g węglowodanów o szybkiej kinetyce, to nie jest dobry dla sportowców. Wyjątkiem od reguły jest podawanie węglowodanów w trakcie wysiłku o charakterze wytrzymałościowym, np. triatlonu, maratonu, półmaratonu, wyścigu kolarskiego, wielogodzinnych marszy po górach itd. Niemniej, wtedy inne składniki napojów typu cola powodują, iż są one kiepskim wyborem. Dużo lepiej sprawdzi się napój na bazie carbo, vitargo (należy tylko dobrze przemyśleć dawkę węglowodanów, gdyż organizm ma ograniczone możliwości przyswajania cukrów).

Od dobrych 30 lat wiemy, iż napoje słodzone są powiązane z nowotworzeniem. Ostatnio potwierdzono to w badaniach E. Chazelas i wsp. „Sugary drink consumption and risk of cancer: results from NutriNet-Santé prospective cohort” [5]

Wyniki:

  • spożycie słodkich napojów (np. soków 100% i napojów z cukrem ujętych łącznie) było istotnie związane z ryzykiem powstania raka; ryzyko było większe o 18% dla każdych dodatkowych spożytych 100 ml napoju z węglowodanami (głównie cukrami prostymi) dziennie,
  • spożycie 100% soków owocowych było istotnie związane z ryzykiem wystąpienia raka; ryzyko było większe o 12% dla każdych dodatkowych spożytych 100 ml napoju z węglowodanami dziennie,
  • spożycie napojów słodzonych (ale bez uwzględnienia 100% soków owocowych) było istotnie związane z ryzykiem ogólnego raka; ryzyko było większe o 19% dla każdych dodatkowych spożytych 100 ml napoju z węglowodanami dziennie,
  • ryzyko dla raka piersi było większe o 22%.

Karmel amoniakalno-siarczynowy (E150d)

W USA dodatek E150d obecny w ponad 400 różnych produktach odpowiada za 25% ekspozycji na kancerogenny związek 4-MEI. 4-Metyloimidazol w 2011 r. został uznany za rakotwórczy w Kalifornii, w ramach „propozycji 65” („Safe Drinking Water and Toxic Enforcement Act of 1986”). [9] Oczywiście, wg oficjalnych danych, trzeba by wypić 1000 puszek dziennie napojów barwionych E150d, aby osiągnąć poziom 4-MEI (4-Metyloimidazolu) mogący powodować raka, jak donoszą Tyler J. S. Smith i wsp. [6] Z powodu wspomnianych kontrowersji, by nie umieszczać na opakowaniu ostrzeżeń dotyczących kancerogenów, koncerny zmieniły „sposób przygotowania karmelowego barwnika używanego do produkcji napojów”. [7,8]

Średnia zawartość 4-MEI w napojach (μg/L) w zależności od tego, gdzie zostały kupione i w jakich miesiącach:

Napój: Kupiony w: Kwiecień/Maj 2013 r. Grudzień 2013 .r
Diet Pepsi California 75.4 70.9
Diet Pepsi Nowy Jork 514.7 94.3
Dr. Snap Regular California 29 29
Dr. Snap Regular Nowy Jork 157.3 27
Goya Malta California 842.7 890.5
Goya Malta Nowy Jork 965.3 866.3
Pepsi One California 125.7 111.3
Pepsi One Nowy Jork 550.0 453.0
Pepsi Regular California 69.8 81.9
Pepsi Regular Nowy Jork 491.3 91.1

Źródło: „Caramel Color in Soft Drinks and Exposure to 4-Methylimidazole: A Quantitative Risk Assessment” [6]

Czy mamy pewność, iż napoje cola są bezpieczne, bo zmieniono sposób produkcji E150d? Nie, bo sam zawarty w nich cukier, w nadmiarze wywołuje poważny uszczerbek na zdrowiu. Dodatkowo u zwierząt wykazano, iż napoje cola mają znaczący wpływ np. na autoimmunologiczne zapalenie mózgu u myszy. Wyniki pokazały, że długotrwałe spożywanie bezkofeinowych napojów typu cola (obu wiodących producentów), pogorszyło rozwój choroby, na co wskazują gorsze wyniki kliniczne. Stwierdzono nasiloną demielinizację i infiltrację układu nerwowego przez patogenne komórki Th17. Dalsze badania wykazały, że wszystkie bogate w sacharozę napoje typu cola – HSCB (ang. high sucrose cola beverages), znacząco zmieniły strukturę mikroflory jelitowej na korzyść komórek Th17. [4]

Kwas fosforowy

Drugi dyskwalifikujący składnik w napojach cola to kwas fosforowy. Najprawdopodobniej doprowadza do osteoporozy. Dlaczego? W „Patologii” wg Robbinsa napisano bez ogródek: „Wzrost stężenia fosforanów w surowicy bezpośrednio obniża stężenie wapnia”. [17] Drugi powód jest równie istotny, często dzieci i młodzież zastępują colą inne napoje, np. mleko. „Nie można wykluczyć, że do hipokalcemii dochodzi, jeżeli dzieci lub młodzi ludzie, mający wysokie zapotrzebowanie na wapń, zastępują mleko lub jego przetwory napojami typu cola”. Tucker KL i wsp. wykazali, iż osoby pijące codziennie colę wykazywały 3,7% niższą gęstość mineralną kości w szyjce kości udowej i 5.4% niższą na powierzchni Warda, w porównaniu do osób, które spożywały mniej, niż 1 porcję Coli miesięcznie. [18]

W jednym z badań Kristensen i wsp. [10] zamieniono mleko na Colę, czyli napój bez wapnia i protein, za to bogaty w kwas fosforowy. Zastosowano tą samą dietę, dostarczającą 3500 mg wapnia oraz 3640 mg fosforu dziennie, w czasie gdy mężczyznom podawano mleko (2.5 l, półtłuste) lub 470 mg wapnia i 1,690 mg fosforu (2.5 l Coca-Coli dziennie). Stwierdzono znaczny wzrost PTH, kalcytriolu, fosforanów w serum, markerów obrotu kostnego, osteokalcyny oraz innych markerów, takich jak c-telopeptydy oraz n-telopeptydy. Czy było to spowodowane niedostateczną podażą wapnia czy wpływem Coli?

Naukowcy sugerują [11-14], iż regularne i długotrwałe spożywanie napojów typu cola (niezależnie, czy W wersji z kofeiną czy bez niej) ma wpływ kataboliczny na kości, a także sprzyja ograniczeniu podaży protein (w tym z mleka). Nadmierne spożycie napojów typu cola (u ludzi i zwierząt) wywołuje hipokalcemię, wtórną nadczynność przytarczyc i obniża poziom witaminy D. Donoszono również, że spożycie napojów cola opóźnia gojenie się kości wyrostka zębodołowego w modelach szczurzych [10].

Hipokalcemię definiuje się, jako stężenie wapnia całkowitego w surowicy poniżej wartości prawidłowych dla płci i wieku. [15] Ostra, objawowa hipokalcemia stanowi stan zagrożenia życia. Picie Coli wywołuje stan, który ma łagodniejszy przebieg, niemniej i tak jest to niepokojące.

Wtórna nadczynność przytarczyc (SHP, secondary hyperparathyroidism) jest odwracalnym stanem zwiększonego wydzielania parahormonu (PTH, parathyroid hormone) przez wtórnie przerośnięte przytarczyce. Jest ona spowodowana ograniczonym napływem jonów wapnia do komórek przytarczyc. [16] Najczęściej jest spowodowana niewydolnością nerek. [17] Napoje cola mogą wywołać ten wysoce niepokojący zespół chorobowy.

Różne badania obserwacyjne wykazały, że spożywanie słodzonych napojów gazowanych wiąże się ze  zmniejszeniem masy kostnej lub zwiększeniem ryzyka złamania kości u dzieci, nastolatków i osób w starszym wieku. Efekt napojów typu cola jest tu bardziej znaczący, w porównaniu z innymi rodzajami (np. tonikami).

cola organizm

Twierdzi się, że przyczyną jest:

  • zwiększone spożycie fosforu,
  • obciążenie kwasem w wyniku spożywania tych napojów,
  • dostarczanie kofeiny.

Chociaż należy dodać, iż do tej pory żadne badania nie wykazały bezsprzecznej korelacji między spożyciem fosforu, kofeiny i wspomnianymi efektami. Jednak nadal istnieją obawy dotyczące zakwaszenia ustroju (pH napojów cola w zakresie od 2.5 do 4), gdyż takie napoje mogą wpływać na skład kości i ich metabolizm. Kwasica zwiększa zwyrodnienie kości i uwalnianie wapnia, zmniejsza aktywność hydroksylazy 1α i wytwarzanie 1α,25-dehydroksy-witaminy D. Zauważono, że wysokie spożycie Coli powoduje kwasicę u niedojrzałych szczurów. Oba te napoje zawierają kwaśne składniki (dwutlenek węgla, kwas fosforowy w napojach Cola i kwas cytrynowy w Fanta®), które mogą zaburzać metabolizm kości.

Napoje cola a nowotwory

W jednym z badań Belpoggi F. i wsp. [19] sprawdzano, jak Cola podawana szczurom wpłynie na ich rozwój. Testy przeprowadzono na szczurach (samcach i samicach):

  • narażonych na kontakt od okresu zarodkowego lub 7. tygodnia życia,
  • narażonych na kontakt od 30., 39. lub 55. tygodnia życia.

Ogółem projekt obejmował 1999 szczurów. Zebrano dane na temat spożycia płynów i paszy, masy ciała i przeżycia. Zwierzęta obserwowano aż do śmierci spontanicznej i poddano pełnej sekcji.

Wyniki wskazują na:

  • wzrost masy ciała u wszystkich zwierząt, którym podawano Coca-Colę,
  • statystycznie istotny wzrost częstości występowania złośliwych guzów sutka u samic,
  • statystycznie istotny wzrost częstości występowania egzokrynnych nowotworów trzustki (notabene sam wzrost masy ciała skorelowano z występowaniem raka trzustki); egzokrynny = dotyczący gruczołów zewnątrzwydzielniczych lub substancji przez nie wydzielanych. Gruczoły zewnątrzwydzielnicze są narządami, które wydzielają substancje na zewnątrz, bezpośrednio lub poprzez kanał (przewód), w przeciwieństwie do innych gruczołów (gruczołów wewnątrzwydzielniczych, tj. endokrynnych), które wydzielają substancje do krwiobiegu,
  • zwiększoną częstość występowania, choć nieistotną statystycznie, nowotworu złośliwego wysp trzustkowych Langerhansa u samic, który występuje bardzo rzadko.

Co się dzieje po wypiciu Coli?

Po wypiciu 330 ml napoju

  • 10 minut po spożyciu: organizm zalewa odpowiednik 7 łyżeczek cukru. Normalnie taki napój byłby trudny do wypicia, jednak kwas fosforowy ma wpływ na tolerancję Coli przez człowieka.
  • 20 minut po spożyciu: następuje silny wyrzut insuliny. Wątroba wychwytuje cukier, część zostanie zużyta na cele energetyczne, jednak większość ma szansę trafić do tkanki tłuszczowej. Dlatego napoje słodzone mogą tuczyć, gdyż są bogatym źródłem bezwartościowych (w sensie prozdrowotnym dla sportowca) węglowodanów.
  • 40 minut po spożyciu: wbrew opisom w Internecie, napoje Cola zawierają zbyt mało kofeiny, aby wpłynąć na człowieka. Dokładnie tak samo jest z napojami energetycznymi (czym jest 80 mg kofeiny? Niczym). Oprócz ładunku cukru „energetyki” nie działają na człowieka, bo zawierają za mało kofeiny. Cola dostarcza jeszcze mniej kofeiny, bo 0.1 mg w mL, czyli 330 ml napoju Cola zawiera ledwie 33 mg kofeiny. Żeby poczuć kofeinę, musiałbyś wypić od 3 do 5 litrów Coli (tak, litrów!). Niedowiarków odsyłam do danych od producenta np. https://www.coca-cola.co.uk/stories/the-caffeine-in-your-can Prędzej umrzesz od nadmiaru cukru, niż poczujesz działanie kofeiny. Podobnie, między bajki należy włożyć oddziaływanie napojów typu cola na wyrzut dopaminy. Przyrównywanie Coli do działania heroiny (jednego z najsilniej wyniszczających narkotyków na rynku) świadczy o tym, iż osoba pisząca dany tekst „wzięła za dużo narkotyków”.
  • 60 minut po spożyciu: węglowodany mają szybką kinetykę, więc można oczekiwać spadku stężenia cukru we krwi. Efekt? Senność, „zjazd”. Wbrew opiniom zamieszczanym w Internecie, nie ma to nic wspólnego ze „zjazdem” po metamfetaminIe, amfetaminie, kokainie czy MDMA („extasy”).
  • „3-4 h po spożyciu coli kofeina przestaje działać?” Naprawdę? Nie, bo nawet nie zaczęła działać, gdyż jest jej zwyczajnie za mało. Na człowieka zadziała 200, 300, 400 czy 500 mg czystej kofeiny - na pewno nie 30, 60 czy 80 mg w porcji napoju.

Podsumowanie

Niezależne badania wskazują, iż napoje typu cola (i inne, słodzone) sprzyjają wzrostowi masy ciała, zaburzeniom metabolicznym, cukrzycy oraz pojawieniu się złośliwych guzów sutka oraz egzokrynnych nowotworów trzustki (kancerogenność powiązano na razie u zwierząt). Inne grupy naukowców podkreślają negatywny wpływ napojów typu cola na nerki, kości oraz stężenie potasu we krwi. Należy tu uważać na badania sponsorowane. W samej Hiszpanii tylko w latach 2010-2016 aż 74 organizacje związane ze zdrowiem otrzymały dofinansowanie od największej firmy produkującej napoje typu cola. Organizacje żywieniowe i kardiologiczne otrzymały najwyższe wsparcie finansowe. Zidentyfikowano łącznie 20 artykułów z 2 projektów badawczych. Większość publikacji (14 z 20) była zgodna ze strategiami marketingowymi stosowanymi przez producentów słodzonych napojów (np. to nie cukier tuczy, tylko nieaktywność fizyczna). Co najgorsze, zidentyfikowani autorzy, opłacani przez koncern, nie ujawnili wcześniejszego konfliktu interesów. [20] Podobnie należy się wystrzegać blogów i popularnych portali, wiedza autorów którzy publikują tam informacje z reguły pozostawia wiele do życzenia lub wskazuje, iż zostali oni opłaceni w celu tworzenia pozytywnego wizerunku słodzonych napojów.

Referencje:

https://www.macrotrends.net/stocks/charts/KO/coca-cola/revenue

https://www.macrotrends.net/stocks/charts/KO/coca-cola/net-income

https://ezakupy.tesco.pl/groceries/pl-PL/products/2003000353396

Guangchao Cao, Qian Wang, Wanjun Huang, Jiyu Tong,1 Dewei Ye,Yan He, Zonghua Liu, Xin Tang,1 Hao Cheng, Qiong Wen,1 Dehai Li, Hau-Tak Chau, Yiming Wen,1 Hui Zhong,1 Ziyu Meng,6 Hui Liu,6 Zhenzhou Wu,6 Liqing Zhao, Richard A Flavell, Hongwei Zhou,4 Aimin Xu, Hengwen Yang and Zhinan Yin „Long-term consumption of caffeine-free high sucrose cola beverages aggravates the pathogenesis of EAE in mice” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5477007/

Eloi Chazelas, Bernard Srour, Elisa Desmetz, Emmanuelle Kesse-Guyot,  Chantal Julia, Valérie Deschamps, Nathalie Druesne-Pecollo, Pilar Galan, Serge Hercberg, Paule Latino-Martel, Mélanie Deschasaux, Mathilde Touvier „Sugary drink consumption and risk of cancer: results from NutriNet-Santé prospective cohort” https://www.bmj.com/content/366/bmj.l2408

Tyler J. S. Smith, Julia A. Wolfson, Ding Jiao, 4 Michael J. Crupain, Urvashi Rangan, Amir Sapkota, 5 Sara N. Bleich, 3 and Keeve E. Nachman “Caramel Color in Soft Drinks and Exposure to 4-Methylimidazole: A Quantitative Risk Assessment” http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4333292/ 

https://www.polskieradio24.pl/5/3/Artykul/563383,Coca-Cola-i-Pepsi-poprawiaja-sklad-Co-ze-smakiem

https://www.wprost.pl/kraj/310229/z-czego-robi-sie-krupniok-trwa-dyskusja.html

Office of Environmental Health Hazard Assessment (2011) No Significant Risk Level (NSRL) for the Proposition 65 Carcinogen 4-Methylimidazole. Available:http://oehha.ca.gov/prop65/law/pdf_zip/100711_4MEIfindings.pdf. Accessed 2014 July 24.

Kristensen, M., M. Jensen, J. Kudsk, et al. 2005. Short-term effects on bone turnover of replacing milk with colas beverages: a 10-day interventional study in young men. Osteoporos Int. 16: 1803–1808

Hossein Agha Aghili,1 Seyed Mohammad Hoseini, Soghra Yassaei, Seyed Amirreza Fatahi meybodi,1 Mohammad Hosein Toudeh Zaeim,1 and Mahdjoubeh Goldani Moghadam „Effects of Carbonated Soft Drink Consumption on Orthodontic Tooth Movements in Rats” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4043542/

Libuda L, Alexy U, Remer T, Stehle P, Schoenau E, Kersting M. Association between long-term consumption of soft drinks and variables of bone modeling and remodeling in a sample of healthy German children and adolescents. Am J Clin Nutr. 2008 Dec;88(6):1670–7.

Fernando G-R, Martha R-M, Evangelina R. Consumption of soft drinks with phosphoric acid as a risk factor for the development of hypocalcemia in postmenopausal women. J Clin Epidemiol. 1999 Oct;52(10):1007–10.

Teófilo JM, Leonel DV, Lamano T. Cola beverage consumption delays alveolar bone healing: a histometric study in rats. Braz Oral Res. 2010 Apr-Jun;24(2):177–81.

Waldemar Misiorowski „Hipokalcemia” https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/1267,hipokalcemia

Marcin Gierach, Agnieszka Skowrońska2, Izabela Mirlak1, Kamil Radajewski1, Roman Junik „Metody obrazowania wtórnej nadczynności przytarczyc”https://journals.viamedica.pl/forum_nefrologiczne/article/download/40077/27696

Kumar, Abbas, Aster ; “ Robbins. PATOLOGIA” II wydanie

Tucker KL1, Morita K, Qiao N, Hannan MT, Cupples LA, Kiel DP. „Colas, but not other carbonated beverages, are associated with low bone mineral density in older women: The Framingham Osteoporosis Study.” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17023723

Belpoggi F1, Soffritti M, Tibaldi E, Falcioni L, Bua L, Trabucco F. „Results of long-term carcinogenicity bioassays on Coca-Cola administered to Sprague-Dawley rats” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17119251

Rey-López JP1, Gonzalez CA2. „Research partnerships between Coca-Cola and health organizations in Spain” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30169613