Testosteron jest jednym z najważniejszych hormonów błędnie wiązanych tylko z mężczyznami. Odgrywa ogromną rolę także u kobiet. Wyniki badań klinicznych sugerują, że egzogenny testosteron poprawia funkcje poznawcze i funkcjonowanie układu mięśniowo-szkieletowego u kobiet po menopauzie. Nie obserwowano niekorzystnego wpływu na układ sercowo-naczyniowy przy stosowaniu transdermalnego leczenia testosteronem u kobiet. Bardzo niekorzystne może być u pań podawanie większych dawek testosteronu, co wywołuje wirylizację. Całkiem prawdopodobny jest także wpływ terapii hormonalnej na nowotwory i zmiany w układzie sercowo-naczyniowym (np. pośrednio nadciśnienie).

Niemniej większość badań klinicznych u kobiet po menopauzie, cierpiących na zmniejszenie libido wykazała, że dodanie testosteronu do estrogenu znacznie poprawiło libido i pożądanie seksualne, pobudzenie, zwiększyło częstotliwość zbliżeń i zadowolenie z życia seksualnego.

W kontrolowanych badaniach klinicznych trwających do 2 lat terapii testosteronem kobiety przyjmujące androgeny dobrze tolerowały terapię i nie odnotowano poważnych skutków ubocznych.

Jak powstaje DHT?

Istnieją dwa główne szlaki - jeden dotyczy przekształcenia testosteronu, a drugi androstandionu.

Testosteron => 5α-reduktaza => androstanolon (5α-DHT lub DHT, dihydrotestosteron)

Możliwe jest też powstanie DHT z androstandionu:

Androstandion => 17B-HSD => androstanolon (5α-DHT lub DHT, dihydrotestosteron)

Czy stężenie testosteronu lub DHT ma związek z libido?

Okazuje się, że najprawdopodobniej u mężczyzn stężenie testosteronu nie ma aż takiego znaczenia dla libido i odczuwania pożądania. Dużo bardziej istotne wydają się stężenia estradiolu oraz także powstającego z testosteronu, DHT.

Zgodnie z obserwacjami C. S. Mantzorosa i wsp. tylko stężenia DHT (i w mniejszej mierze androstenedionu) korelowały z ilością tygodniowych orgazmów u młodych mężczyzn. W badaniu wzięli udział panowie w wieku średnio 19.5 lat mający bardzo wysokie stężenie testosteronu (w górnej granicy normy 34.01 nmol/l, czyli ~980.9 ng/dL). Przy tym ich stężenie estradiolu wynosiło (276.57 pmol/l, czyli ~75.3 pg/mL). Dziwne, iż naukowcy nie dostrzegli, iż średnie stężenie estradiolu w badanej grupie prawie o 50% przekraczało normę dla mężczyzny. Jest to badanie z 1995 r. a nowsze eksperymenty potwierdzają, iż estradiol odgrywa kolosalną rolę w życiu seksualnym mężczyzny. Testosteron jest skorelowany z pożądaniem u kobiet, a u mężczyzn pośrednio.

Czym jest aromatyzacja?

Aromatyzacja to przekształcenie androgenów (np. testosteronu, androstendionu) w estrogeny (np. estradiol i estron) wskutek oddziaływania enzymu aromatazy (kompleksu enzymatycznego). Oznacza się go, jako CYP19. Skrót CYP oznacza cytochrom P450.

Androstendion => CYP 19 => estron

Testosteron => CYP19 => estradiol (E2)

Czy u mężczyzn blokowanie estradiolu i DHT przynosi skutki uboczne?

U mężczyzn silna supresja aromatazy, blokowanie powstawania estrogenów, powoduje zmniejszone libido. U 37.5% pacjentów, którym podawano anastrazol wystąpiły np. zmniejszone libido, obrzęki nóg i depresja. To samo dotyczy letrozolu (femara), niesteroidowego inhibitora aromatazy. W jednym z badań 2.5 mg letrozolu 1 x w tygodniu w ciągu 6 tygodni zwiększyło poziom testosteronu nawet ponad poziom fizjologiczny. Niestety pociągnęło to za sobą również zmniejszone libido, bóle głowy oraz wzrost wskaźników wątrobowych. U mężczyzn ważniejszy jest estradiol (tradycyjnie i błędnie określany, jako hormon kobiecy). Dużą rolę odgrywa na pewno dihydrotestosteron, co wykazano w badaniach nad inhibitorami 5-α-reduktazy steroidowej np. były to mniejsza chęć na seks (nic dziwnego skoro redukuje się poziom 5-alfa-DHT), niezdolność do posiadania lub podtrzymania erekcji, spadek wydolności seksualnej, pożądania, popędu itd.

testosteron

Ile testosteronu, a ile estrogenów powstaje u mężczyzny i u kobiety?

„Produkcja”:

  • panie wytwarzają ledwie 0,25 mg testosteronu dziennie,
  • mężczyzna zaś, wg różnych źródeł, 6-7 mg testosteronu dziennie,
  • u mężczyzny powstaje ok. 35-45 mcg estradiolu dziennie (0.130-0.165 μmol), z czego 20% jest produkowana przez jądra. 60% krążącego estradiolu jest wytwarzana w jądrach lub pochodzi z konwersji androgenów (wytwarzanych w jądrach). Reszta powstaje z obwodowej konwersji androgenów nadnerczowych (np. DHEA). Stężenie estradiolu w osoczu stanowi 1/200 stężenia testosteronu.

Normy:

  • estradiolu w surowicy dla mężczyzny: 10-50 pg/mL,
  • estradiolu w surowicy dla kobiety: zależy od fazy cyklu i może się wahać w granicach 20 do 750 pg/mL,
  • dla testosteronu całkowitego wynosi: 280-1080 ng/dL (mężczyźni) oraz mniej, niż 70 ng/dL (kobiety),
  • testosteron wolny norma: > 52 pg/mL (mężczyźni), % testosteronu całkowitego 0.1-0.3%.

Zwiększ podaż tłuszczów nasyconych w diecie

Wg licznych badań, osoby dostarczające 20% dziennej podaży energii z tłuszczów miały mniej testosteronu od tych dostarczających 40%. Mniej było testosteronu całkowitego, wolnego, jak i androstenedionu, szczególnie gdy tłuszcze nasycone zastąpiono wielonienasyconymi.

Fenugreek – kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecum)

Może wywierać wpływ na stężenie testosteronu. Jak duży? Zmiany, które odnotowano w eksperymentach wcale nie muszą być manipulacją. Testosteron całkowity i wolny rosły bowiem nadal znajdując się w zakresie normy. Gdyby jakiś „naturalny” środek powodowałby np. przekroczenie przez testosteron całkowity granic normy, to oczywista byłaby tu dosypka środka farmakologicznego.

Przykładowo w badaniu z 1990 roku Weinbauer GF i wsp. pojedyncza iniekcja 32.8 mg testosteronu enanthate (tj. 23.6 mg czystego testosteronu) lub 32.7 mg dihydrotestosteronu-enanthate spowodowała wzrost poziomu testosteronu o 400% już po 24 godzinach (w przypadku DHT wzrost wynosił 800%).

Badania:

  • Efficacy of FurosapTM, a novel Trigonella foenum-graecum seed extract, in Enhancing Testosterone Level and Improving Sperm Profile in Male Volunteers” sponsorowała firma Cepham Inc, Piscataway, USA. Wynik: wzrost t. wolnego o 46.5%, wzrost t. całkowitego o 7.69%. Należy dodać, iż mimo stosowania ekstraktu kozieradki (500 mg dziennie), średnie stężenie testosteronu całkowitego u mężczyzn było niskie (436.34 + 189.94 ng/dL), a wolnego nie mieściło się nawet w normie. Norma wynosi 3.67-13.9 ng/dL dla mężczyzny mającego 60-65 lat (czyli od 36.7 do 139 pg/ml). A przecież w badaniu brali udział mężczyźni w wieku od 35 do 65 lat, a więc powinni mieć znacznie wyższe stężenie testosteronu wolnego.
  • „Effects of a Purported Aromatase and 5 α-Reductase Inhibitor on Hormone Profiles in College-Age Men”. Kozieradka w dawce 500 mg wywołała w ciągu 8 tygodni spadek tkanki tłuszczowej (o 1,77% ± 1,52%, placebo: 0.55%), wzrost całkowitego testosteronu (o 0,97 ± 2,67 ng/ml, placebo spadek: 2,10 ± 3,75 ng/ml) i zwiększenie biodostępnego testosteronu (kozieradka wzrost o 1,32 ± 3,45 ng/ml, placebo spadek o 1,69 ± 3,94 ng/ml).
  • The effects of a commercially available botanical supplement on strength, body composition, power output, and hormonal profiles in resistance-trained males”. Odnotowano wpływ kozieradki na ilość tkanki tłuszczowej (Fenugreek: -2.3 ± 1.4%, placebo: -0.39 ± 1.6%), siły w wyciskaniu nogami i na ławce. Podawano 500 mg ekstraktu.
  • „Physiological aspects of male libido enhanced by standardized Trigonella foenum-graecum extract and mineral formulation”. Kozieradka miała wpływ na pobudzenie i libido u mężczyzn (600 mg dziennie).
  • „Efficacy of a Proprietary Trigonella foenum-graecum L. De-Husked Seed Extract in Reducing Menopausal Symptoms in Otherwise Healthy Women: A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Study”. Kozieradka łagodziła symptomy menopauzy u kobiet (podawano 600 mg dziennie).
  • „Testofen, a specialised Trigonella foenum-graecum seed extract reduces age-related symptoms of androgen decrease, increases testosterone levels and improves sexual function in healthy aging males in a double-blind randomised clinical study”. Wystąpiło znaczne ograniczenie występowania symptomów męskiego starzenia się w grupie, która otrzymała 600 mg Trigonella foenum-graecum przez 12 tygodni. Poprawiły się funkcje seksualne, wzrosła liczba porannych erekcji i zwiększyła się częstotliwość zbliżeń.

Redukcja tkanki tłuszczowej

Naukowcy zmierzyli u 11 zdrowych mężczyzn:

  • średni i całkowity estradiol (E2),
  • całkowity estron,
  • FSH,
  • LH,
  • wolne i całkowite stężenie testosteronu.

Mieli oni wagę wynoszącą 100-305% powyżej pożądanej masy ciała. Pomiarów dokonano ponownie 5-39 miesięcy później, po utracie wagi 26-129 kg i stabilizacji wagi przy nowej masie ciała.

Wyniki:

  • utrata wagi spowodowała znaczny wzrost średniego całkowitego testosteronu w osoczu - przed: 240 ± 116 ng/dL (8,5 ± 4,0 nmol/L) ; po: 377 ± 113 ng/dL (13,0 ± 4,0 nmol/L),
  • wolny testosteron - przed: 9,5 ± 5,0 ng/dL (329 ± 173 pmol/L); po: 13,4 ± 4,3 ng/dL (464 ± 149 pmol/L),
  • FSH - przed: 6,5 ± 4,7; po: 10,9 ± 8,5 jm/l,
  • stężenie LH w osoczu - było niższe, niż u zdrowych mężczyzn przed i po utracie wagi i nie zmieniło się znacząco (odpowiednio 10,3 ± 4,8 i 10,8 ± 6,8 jm/l),
  • nie odnotowano istotnych zmian w całkowitym stężeniu estradiolu w osoczu - przed: 54 ± 26 pg/mL (196 ± 94 pmol/L); po: 50 ± 13 pg/mL(180 ± 50 pmol/L),
  • wolny estradiol - przed: 1,48 ± 0,7 pg/ml (5,37 ± 2,54 pmol/L); po: 1,33 ± 0,42 pg/ml (4,83 ± 1,45 pmol/L),
  • całkowity estron - nie uległ wielkim zmianom; przed: 75 ± 38 (280 ± 140); po: 82 ± 24 (300 ± 90) pmol/L,
  • globulina - wiążąca hormon płciowy wzrosła z 9,2 ± 3,2 do 12,9 ± 5,4 nmol/L.

Komentarz: odchudzanie spowodowało średni 52.9% wzrost ilości testosteronu całkowitego, stężenie testosteronu wolnego wzrosło o 41.1%. Hormon folikulotropowy wzrósł o 67.7%, nie odnotowano znacznej zwyżki LH.

W wielkim przeglądzie badań z 2014 roku udowodniono, iż:

  • im większa redukcja tkanki tłuszczowej, tym większa zwyżka testosteronu u mężczyzn w każdej grupie wiekowej,
  • interwencje chirurgiczne posiadają ogromną skuteczność, ale … wymagają długiego czasu,
  • zmiany w stylu życia (aktywność, trening) i diecie również przynoszą znakomite rezultaty.

Przykładowe eksperymenty:

  • z 2010 roku (Reis) – 20 mężczyzn w średnim wieku 37 lat. Wyjściowy poziom testosteronu wynosił 11.8 nmol l−1, po interwencji chirurgicznej i zmianie stylu życia nastąpiła poprawa ilości testosteronu o 12,5 nmol l−1 (spadek wagi ciała o 44% w ciągu 2 lat i 2 miesięcy),
  • z 2012 roku (Pellitero) - 33 mężczyzn w wieku 41 lat. Wyjściowy poziom testosteronu 8.6 nmol l−1, po interwencji chirurgicznej waga spadła o 37%, a poziom testosteronu wzrósł o 10,3 nmol l−1 (w ciągu 52 tygodni),
  • Pritchard (1999) – same ćwiczenia fizyczne - 14 mężczyzn w wieku 21 lat, czas trwania 13 tygodni, spadek wagi ciała o 6%, wzrost testosteronu o 5,1 nmol l−1,
  • Dieta (VLCD) – badanie Niskanen z 2004 roku - 58 mężczyzn, spadek wagi o 14% w ciągu 9 tygodni, wzrost testosteronu o 5,0 nmol l−1 (z poziomu wyjściowego 12 nmol l−1 wzrost do 17 nmol l−1).

Podawanie witaminy D

Witamina D ma wpływ na stężenie androgenów, więc nie należy jej lekceważyć. Może powstawać w skórze, jednak problemem jest niska ekspozycja na UV w miesiącach jesiennych i zimowych np. w Polsce. Wykazano, że witamina D może mieć wpływ na stężenie testosteronu. Badania opublikowane w „Journal of Science and Medicine in Sport” wykazały, że optymalna dawka wynosi od 3000 - 5000 IU dziennie. Pozwoli to zwiększyć siłę i masę mięśniową, a także zwiększyć osiągi sportowe.

W jednym z badań mężczyźni otrzymywali 83 μg (3332 j.m.) witaminy D dziennie przez 1 rok (n = 31) lub placebo (n = 23). Początkowe stężenia 25 (OH) D mieściły się w zakresie deficytów (<50 nmol/l), a wartości testosteronu były w dolnym zakresie referencyjnym (9,09-5,55 mmol/l dla mężczyzn w wieku 20-49 lat) w obu grupach.

Wyniki podawania 83 μg (3332 j.m.) witaminy D dziennie:

  • średnie stężenia w krążeniu 25 (OH) D wzrosły znacząco o 53,5 nmol/l w grupie suplementacji witaminy D, ale pozostały bez zmian w grupie placebo,
  • odnotowano znaczny wzrost całkowitego poziomu testosteronu (z 10,7 ± 3,9 nmola/l do 13,4 ± 4,7 nmola/l),
  • odnotowano znaczny wzrost bioaktywnego testosteronu (od 5,21 ± 1,87 nmol/l do 6,25 ± 2,01 nmol/l),
  • odnotowano wzrost stężeń wolnego testosteronu (z 0,222 ± 0,080 nmola/l do 0,267 ± 0,087 nmola/l) w grupie z suplementacją witaminą D.

Podsumowanie

Z pewnością na stężenie testosteronu ma wpływ odpowiednia dieta (zapewniająca podaż witaminy D, cynku, tłuszczów nasyconych, cholesterolu), odpowiedni trening siłowy, sen, redukcja tkanki tłuszczowej, podawanie kozieradki (500-600 mg dziennie), stosowanie witaminy D. Pomóc może ograniczenie podaży alkoholu oraz zrównoważony tryb życia.

Referencje:

1. Asian J Androl. 2014 Mar-Apr; 16(2): 223–231. Published online Jan 20, 2014. doi: 10.4103/1008-682X.122365 PMCID: PMC3955331 Lowered testosterone in male obesity: mechanisms, morbidity and managementhttp://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3955331/

2. „Androgeny u kobiet” http://www.termedia.pl/Journal/-4/pdf-6328-1?filename=Androgeny%20u%20kobiet.pdf

3. Michał Rabijewski, Wojciech Zgliczyński - "Zespół niedoboru testosteronu u mężczyzn w starszym wieku", "Testosterone deficiency syndrome in elderly men" http://www.akademiamedycyny.pl/geriatria/archiwum/200901_geriatria_Zespol%20niedoboru%20testosteronu%20Rabijewski.pdf

4. Kathleen Deska PAGANA, Timothy J. PAGANA „Testy laboratoryjne i badania diagnostyczne w medycynie”

5. Hämäläinen E, Adlercreutz H, Puska P, Pietinen P. “Diet and serum sex hormones in healthy men”. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6538617?access_num=6538617&link_type=MED&dopt=Abstract

6. Anuj Maheshwari,1,2 Narsingh Verma,3 Anand Swaroop,4 Manashi Bagchi,4 Harry G. Preuss,5 Kiran Tiwari,6 and Debasis Bagchi “Efficacy of FurosapTM, a novel Trigonella foenum-graecum seed extract, in Enhancing Testosterone Level and Improving Sperm Profile in Male Volunteers” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5278660/

7. https://www.mayomedicallaboratories.com/test-catalog/Clinical+and+Interpretive/83686

8. Weinbauer GF „Pharmacokinetics and pharmacodynamics of testosterone enanthate and dihydrotestosterone enanthate in non-human primates.” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2333732

9. C. S. Mantzoros, E. I. Georgiadis, and D. Trichopoulos “Contribution of dihydrotestosterone to male sexual behaviour” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2549675/

10. Nappi RE1. „To be or not to be in sexual desire: the androgen dilemma”. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26176767

11. Wåhlin-Jacobsen S1, Pedersen AT, Kristensen E, Laessøe NC, Lundqvist M, Cohen AS, Hougaard DM, Giraldi A. “Is there a correlation between androgens and sexual desire in women?”

12. H. Visram, MD MSc,* F. Kanji, MSc, S.F. Dent, MD BSc “Endocrine therapy for male breast cancer: rates of toxicity and adherence” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2949363/

13. Ring JD1, Lwin AA, Köhler TS. “Current medical management of endocrine-related male infertility”http://www.ajandrology.com/temp/AsianJAndrol183357-3948245_105802.pdf

14. E. Mutschler “Farmakologia i toksykologia” WYD. III

15. Davis SR1, Wahlin-Jacobsen S2. „Testosterone in women--the clinical significance”. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26358173

16. Bolour S1, Braunstein G. „Testosterone therapy in women: a review” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15889125

17. Chris Poole,1 Brandon Bushey,1 Cliffa Foster,1 Bill Campbell,2 Darryn Willoughby,3 Richard Kreider,4 Lem Taylor,1 and Colin Wilborn „The effects of a commercially available botanical supplement on strength, body composition, power output, and hormonal profiles in resistance-trained males” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2978122/

18. Steels E1, Rao A, Vitetta L „Physiological aspects of male libido enhanced by standardized Trigonella foenum-graecum extract and mineral formulation”

19. Steels E1, Steele ML2,3, Harold M4, Coulson S „Efficacy of a Proprietary Trigonella foenum-graecum L. De-Husked Seed Extract in Reducing Menopausal Symptoms in Otherwise Healthy Women: A Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Study.” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28707431

20. Rao A1, Steels E2, Inder WJ3, Abraham S1, Vitetta L1,4. „Testofen, a specialised Trigonella foenum-graecum seed extract reduces age-related symptoms of androgen decrease, increases testosterone levels and improves sexual function in healthy aging males in a double-blind randomised clinical study” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26791805

21. Colin Wilborn, Lem Taylor, Chris Poole, Cliffa Foster, Darryn Willoughby, and Richard Kreider „Effects of a Purported Aromatase and 5 α-Reductase Inhibitor on Hormone Profiles in College-Age Men” https://truderma.com/wp-content/uploads/2015/01/Wilborn-et-al.-2010-IJSNEM-TESTOSURGE.pdf

22. Obermayer-Pietsch B, Wehr E, Zittermann A „Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men.Pilz S1, Frisch S, Koertke H, Kuhn J, Dreier J” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21154195

Komentarze (3)
RPS1990

Brawo Knife - kolejny raz odwaliłeś kawał dobrej roboty!

2
goon

Kozieradka naprawdę działa (sprawdzone) ale ma jedną olbrzymią wadę - bardzo intensywny i nieprzyjemny zapach moczu i potu. Przy stosowaniu ok. 5g zmielonej kozieradki dziennie przez dłuższy czas libido i siłownia - wszystko na plus ale waliłem jak stary kozioł. Samą kozieradkę ciężko zjeść w tej postaci, nietrudno puścić pawia, a dodana do potraw dalej jest ohydna, ale przynajmniej nie ma odruchu wymiotnego.

1
RPS1990

Knife - co sądzisz na temat użycia np. tribulus terrestris u mężczyzn po 35 roku życia ?
Czy ma to jakiś wpływ na testosteron ?

Jeśli tak, to jaką wybrać standaryzację ? 40 - 45% saponin, czy 60 saponin, a może 90% ?

0