DSM to podręcznik, który stawia sobie za cel przedstawienie kryteriów diagnostycznych  wszystkich zaburzeń psychicznych rozpoznawanych w systemie opieki zdrowotnej  Stanów Zjednoczonych. Według DSM-V, aby stwierdzić uzależnienie muszą wystąpić:

  • osłabiona kontrola,
  • gorsze funkcjonowanie społeczne,
  • ryzykowne używanie środka (nadużywanie),
  • kryteria farmakologiczne.

W DSM-5 sklasyfikowano np. pica  (jedzenie substancji nieodżywczych), zespół przeżuwania, unikanie/ograniczanie przyjmowania pokarmów, anoreksję, bulimię i napady objadania się. Brakuje bigoreksji, ale za to jest zaburzenie obrazu ciała (body dysmorphic disorder – w opublikowanym polskim tłumaczeniu kryteriów diagnostycznych DSM-IV wykorzystano określenie „cielesne zaburzenie dysmorficzne”), w tym zaburzenie dysmorficzne dotyczące ilości mięśni.

kulturysta

Niedawno naukowcy (Maiera MJ i wsp.) poszli na całość i zamiast trzymać się ustalonych wzorców klasyfikacji np. wg DSM, postanowili oprzeć się na innych danych. Tendencyjność Maiera MJ i wsp. widać nawet w przedstawianiu danych – część uczestników była zdrowa (grupa kontrolna), a inni byli kulturystami. To już sugeruje patologię, gdy ktoś jest kulturystą.

Na czym polegał eksperyment?

Dwudziestu czterem uczestnikom przedstawiono zdjęcia ciał, sprzętu do ćwiczeń lub obiektów mających charakter motywacyjny („nagroda”) i zmierzono je za pomocą funkcjonalnej spektroskopii w bliskiej podczerwieni (fNIRS). Wyższa aktywacja grzbietowo-bocznej kory przedczołowej (ang. dorsolateral prefrontal cortex) i kory oczodołowo-czołowej (ang. orbitofrontal cortex) wiąże się np. z mechanizmami uzależnienia (choć nie tylko, o czym dalej). Za motywację do działania, zlecenie działania i kontrolę jego wykonywania odpowiada kora przedczołowa mózgu, harmonizując zamiary z ich wykonaniem, zgodnie z  wewnętrzną potrzebą. Wyższa aktywacja w grzbietowo-bocznej korze przedczołowej (DLPFC) i korze oczodołowo-czołowej (OFC) podczas obserwacji ciał i sprzętu treningowego w warunkach eksperymentalnych (umięśnione sylwetki i typowy sprzęt kulturystyczny) mogłoby świadczyć o wystąpieniu uzależnienia. U zwierząt obszar kory czołowej zaangażowany jest w powstawanie długotrwałych śladów pamięciowych. Z kolei stymulacja pierwotnej kory somatosensorycznej w trakcie oglądania określonych zdjęć u kulturystów świadczyłaby raczej o zaburzeniach dysmorficznych.

Wyniki:

  • nie stwierdzono różnic w aktywacji grzbietowo-bocznej kory przedczołowej (DLPFC) i kory oczodołowo-czołowej (OFC) w żadnej z grup,
  • u kulturystów silniejsza była aktywacja pierwotnej kory somatosensorycznej (ang. primary somatosensory cortex) oraz dodatkowej kory ruchowej lewej półkuli mózgu (ang. left-hemispheric supplementary motor area), gdy oglądali zdjęcia umięśnionych ciał.

Wniosek

Naukowcy uznali, iż świadczy to o cielesnych zaburzeniach dysmorficznych, a nie o uzależnieniu, które byłoby powiązane z aktywacją grzbietowo-bocznej kory przedczołowej (DLPFC) i kory oczodołowo-czołowej (OFC).

Komentarz

Ciężko się zgodzić z tym badaniem, gdyż np. amputacja kończyny może prowadzić do powstania bólu przewlekłego, który m.in. może mieć charakter bólu fantomowego. Spowodowane jest to reorganizacją w obrębie kory mózgu, szczególnie w obrębie kory motorycznej i pierwotnej kory somatosensorycznej (m.in. zwiększenie pobudliwości neuronów, zmniejszenie aktywności GABA). Ponadto rejon mózgu, do którego należy tylna kora ciemieniowa (posterior pariental cortex – PPC) oraz grzbietowo-boczna kory przedczołowa (dorso-lateral prefrontal cortex – DLPFC) jest silnie aktywowany podczas wysiłku poznawczego, a nie tylko, jak napisali Maier i wsp.: "Jego pobudzenie mogłoby świadczyć o uzależnieniu”! 

Kulturyści oglądający zdjęcia po prostu zainteresowali się widzianymi obrazami, a mózg rozpoczął analizę danych. Moim zdaniem, jeszcze za wcześnie na wyciąganie wniosków dotyczących występowania zaburzeń dysmorficznych u kulturystów. Nie twierdzę, że ich nie mają, bo wielu z pewnością cierpi z powodu podobnego syndromu, jednak metoda zastosowana w tym przypadku jest daleka od doskonałości.

Referencje:

Leon Drobnik http://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/Wst%C4%99p-2012_3.pdf

Maier MJ1,2, Haeussinger FB1, Hautzinger M3, Fallgatter AJ1,4,5, Ehlis AC1,5 “Excessive bodybuilding as pathology? A first neurophysiological classification.” https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29057722

Anna Przeklasa-Muszyńska “Przezczaszkowa stymulacja prądowa w leczeniu bólu fantomowego – opis przypadku” https://bolczasopismo.pl/api/files/view/31879.pdf

Kamila Jankowiak-Siuda, Wojciech Zajkowski „Rola Sieci Istotności w deficytach poznawczych i afektywnych” https://www.researchgate.net/publication/274898029_Rola_Sieci_Istotnosci_w_deficytach_poznawczych_i_afektywnych