ADHD kojarzy się przede wszystkim z trudnościami z koncentracją, impulsywnością i problemami z utrzymaniem uwagi na jednym zadaniu. Nowa publikacja w iScience zwraca jednak uwagę na drugą stronę tego sposobu funkcjonowania. Niektóre cechy związane z ADHD mogą w określonych sytuacjach sprzyjać kreatywnemu myśleniu. Nie oznacza to, że ADHD automatycznie zwiększa kreatywność. Chodzi raczej o to, że mechanizmy utrudniające skupienie podczas nauki czy wykonywania monotonnych obowiązków mogą być przydatne wtedy, gdy trzeba swobodnie szukać pomysłów i nietypowych rozwiązań.
Uwaga może działać jak szeroki reflektor
Autorzy publikacji posługują się prostym porównaniem. Uwagę można wyobrazić sobie jako reflektor. W niektórych sytuacjach potrzebujemy wąskiego światła skierowanego na jeden konkretny punkt – na przykład podczas czytania instrukcji, rozwiązywania zadania czy wykonywania pracy wymagającej precyzji. U osób z ADHD ten „reflektor” może być szerszy. Do świadomości dociera wtedy więcej bodźców i łatwiej przeskakiwać pomiędzy różnymi myślami. Przy zadaniu wymagającym długiej koncentracji może to przeszkadzać. Podczas wymyślania nowych rozwiązań czasami może jednak pomagać. Swobodniejsze przechodzenie od jednej myśli do drugiej zwiększa możliwość tworzenia nietypowych skojarzeń i nowych połączeń między pomysłami. A właśnie takie procesy są ważnym elementem kreatywności.
Rozproszenie nie zawsze działa na naszą niekorzyść
Dobrym przykładem jest tzw. błądzenie myślami. Podczas wykonywania nudnego zadania może utrudniać pracę, ponieważ uwaga szybko przenosi się na coś zupełnie innego. W bardziej twórczym zadaniu podobna swoboda myślenia może pomagać w szukaniu nowych kierunków. To pokazuje, dlaczego ta sama cecha może być przydatna w jednej sytuacji, a problematyczna w drugiej. Warto jednak zachować właściwe proporcje. ADHD pozostaje zaburzeniem, które może powodować realne problemy w nauce, pracy i codziennym funkcjonowaniu. Nowa publikacja nie podważa tego faktu. Autorzy proponują natomiast, aby nie patrzeć na ADHD wyłącznie przez pryzmat trudności.
Czy twórcze zajęcia mogą pomagać osobom z ADHD?
To jeden z ciekawszych kierunków przedstawionych przez autorów. Muzyka, rysowanie, taniec, pisanie czy inne zajęcia twórcze wymagają jednocześnie eksplorowania pomysłów i kierowania uwagą na wykonywaną czynność. Badacze sugerują, że mogą dzięki temu tworzyć środowisko, w którym szersza i bardziej swobodna uwaga zostaje wykorzystana w konkretnym celu.
Na razie nie należy jednak traktować takich aktywności jako potwierdzonej terapii ADHD. Publikacja przede wszystkim łączy wiedzę z różnych obszarów i proponuje kierunki dalszych badań. Potrzebne są kolejne badania, aby sprawdzić, czy regularne zajęcia kreatywne rzeczywiście mogą poprawiać kontrolę uwagi lub zmniejszać problemy związane z ADHD.
Jak wykorzystać ten pomysł w praktyce?
Nie trzeba czekać na kolejne badania, aby korzystać z aktywności twórczych – pod warunkiem że traktujemy je jako wartościowe zajęcie, a nie zamiennik leczenia. U dziecka można sprawdzić, czy szczególnie angażuje je rysowanie, muzyka, taniec, budowanie, pisanie historii lub inne zadania wymagające tworzenia. U dorosłych podobną rolę mogą pełnić fotografia, projektowanie, gra na instrumencie, pisanie czy różnego rodzaju prace manualne.
Warto obserwować przede wszystkim, przy jakich zadaniach łatwiej pojawia się naturalne skupienie. Jeśli ktoś potrafi długo koncentrować się na interesującej aktywności, można wykorzystać podobne elementy również podczas nauki lub pracy: krótsze zadania, większą różnorodność, możliwość tworzenia własnych rozwiązań oraz regularne zmiany rodzaju aktywności. Nie chodzi więc o walkę z każdym przejawem rozproszenia. Czasami skuteczniejsze może być takie zorganizowanie zadania, aby łatwiej było skierować uwagę na konkretny cel.
Co warto zapamiętać?
ADHD nie oznacza automatycznie większej kreatywności, ale niektóre związane z nim cechy uwagi mogą sprzyjać twórczemu myśleniu. Dotyczy to szczególnie swobodnego tworzenia skojarzeń i przechodzenia między różnymi pomysłami.
Praktyczny wniosek jest prosty: zamiast koncentrować się wyłącznie na ograniczaniu rozproszenia, warto również szukać zajęć, w których taki sposób myślenia można wykorzystać produktywnie. Aktywności kreatywne mogą być dobrym narzędziem do zaangażowania uwagi, choć obecnie nie powinny być przedstawiane jako zamiennik sprawdzonych metod leczenia ADHD.
FAQ
Czy osoby z ADHD są bardziej kreatywne?
Nie można powiedzieć, że każda osoba z ADHD jest bardziej kreatywna. Niektóre cechy związane z ADHD, takie jak swobodniejsze przenoszenie uwagi i tworzenie odległych skojarzeń, mogą jednak pomagać w określonych zadaniach twórczych.
Dlaczego rozproszona uwaga może pomagać w kreatywności?
Ponieważ pozwala zauważać więcej informacji i łatwiej przechodzić pomiędzy różnymi pomysłami. Może to zwiększać szansę na znalezienie nietypowego rozwiązania.
Jakie zajęcia mogą być dobre dla osoby z ADHD?
Warto sprawdzić m.in. rysowanie, muzykę, taniec, pisanie, fotografię, projektowanie, budowanie i inne aktywności wymagające tworzenia. Najlepszy wybór zależy przede wszystkim od zainteresowań konkretnej osoby.
Czy kreatywne zajęcia mogą leczyć ADHD?
Na obecnym etapie badań nie należy tak twierdzić. Mogą być wartościowym uzupełnieniem codziennych aktywności, ale nie zastępują profesjonalnej diagnostyki ani leczenia.
Co zrobić, gdy trudno utrzymać uwagę podczas nauki lub pracy?
Można spróbować podzielić duże zadanie na krótsze etapy, ograniczyć niepotrzebne bodźce, robić zaplanowane przerwy i przeplatać bardziej monotonne czynności zadaniami wymagającymi większego zaangażowania.
Czy ADHD ma tylko negatywne strony?
ADHD może powodować poważne trudności, ale sposób funkcjonowania danej osoby nie musi być analizowany wyłącznie przez pryzmat problemów. Autorzy publikacji zwracają uwagę, że niektóre cechy uwagi mogą być użyteczne w odpowiednich warunkach.
Źródła: Attention unleashed: Creative therapy for thoughtful transformation https://www.sciencedaily.com/releases/2026/08/260831015150.htm
