Qigong (chi kung)

Ponieważ w temacie "Niski poziom filozofii w Tai Chi" trochę zeszło na qigong, a jest to zagadnienie związane z chińskimi sztukami walki, tutaj trochę informacji na ten temat. Są to moje odpowiedzi na pytania zadawane wcześniej gdzie indziej.

Pytanie: Właściwie co to jest chi kung?

Zapis chi kung jest na zachodzie ciągle jeszcze najbardziej popularny, chociaż stanowi zniekształcenie prawidłowego zapisu w transkrypcji Wade'a-Giles'a - ch'i kung. Obecnie coraz popularniejszy staje się zapis w oficjalnej chińskiej transkrypcji pinyin - qigong.

Ponieważ niestety wciąż więcej osób kojarzy chi kung niż qigong, chi kung zostało użyte w opisie tego podforum, jednak gdy już to zostało wyjaśnione, dalej będziemy używać zapisu qigong.

Qigong (chi kung) to tak naprawdę bardzo nowy termin, który zaczęto na szerszą skalę stosować dopiero w latach 50. XX wieku.

Samo słowo qigong pojawialo się wprawdzie wcześniej, ale nie było szerzej stosowane, a jeśli to nie w taki sposób jak dziś.

Jedyne pojawienie się takiego słowa w znanych dziś klasycznych tekstach odnotowujemy razy 1 (słownie: jeden). Niestety nie pamiętam dokładnie gdzie, ale kojarzę, że to gdzieś w połowie pierwszego tysiąclecia naszej ery było. W każdym bądź razie nie był to termin stosowany tak jak dziś. Kolejne odnotowane pojawienie się słowa qigong, to dopiero początek XX wieku w stosunku do pewnych ćwiczeń w książce o sztuce walki, przynajmniej w tytule nawiązującej do Shaolinu.

Natomiast w Chinach od najdawniejszych czasów rozwijano bardzo różne systemy ćwiczeń, w których w różny sposób (z różnie rozłożonymi akcentami) łączony był ruch (lub bezruch) z pracą umysłu i kontrolą oddechu (co generalnie wyraźnie je wszystkie odróżnia od czegoś co traktujemy jako "typowy trening fizyczny"). Ćwiczenia te opierały się na różnych zasadach (związane z wpływami tradycyjnej nauki medycznej, taoizmu, buddyzmu itp.) i miały różne cele (np. poprawa zdrowia, uzyskanie oświecenia, doskonalenie atrybutów i umiejętności przydatnych w walce itp.). Było wiele róznych nazw takich ćwiczeń, jak i ich klasyfikacji.

Dopiero w latach 50. XX wieku w ChRL zdecydowano, by wszelkie te formy, metody, systemy ćwiczeń określać wspólnym, ogólnym terminem qigong. Qi to jedno z najbardziej podstawowych pojęć klasycznej chińskiej nauki, z jednej strony bardzo ogólne, wszechobejmujące, z drugiej posiadające bardzo zróżnicowane znaczenia w zależności od dziedziny w jakiej jest stosowane. Ponieważ jest to tak popularne pojęcie, tak naprawdę nic w dawnej chińskiej kulturze się nie obywało bez niego (od medycyny po teorię sztuki). Także więc praktycznie wszystkie chińskie formy ćwiczeń w jakiś sposób posługiwaly się tym slowem (chociaż nie zawsze chodziło o to samo). Gong, z kolei to po prostu: ćwiczenie, ćwiczenia. Zatem qigong, dosłownie tłumacząc nazwę, to 'ćwiczenia qi' - ćwiczenia dotyczące qi, odnoszące się do qi. Taka jest geneza przyjęcia terminu wspólnego dla tych typowo chińskich, chociaż jednocześnie bardzo różnych ćwiczeń.

Jednocześnie spróbowano qigong zdefiniować też od innej strony, nie posługując się pojęciem qi. Zwrócono uwagę na to, o czym napisałem już wyżej: tzw. 3 regulacje:

1. Regulacja ciała (ruch lub bezruch w zależności od rodzaju ćwiczeń)
2. Regulacja umysłu (skupienie, wyciszenie, oczyszczenie, wizualizacja itp.)
3. Regulacja oddechu (rózne formy kontrolowania oddechu, wpływaia na oddech, czy oddychanie naturalne).

Więc z tego punktu widzenia qigong, to różne ćwiczenia w których występują te "3 regulacje" (z różnie rozłożonymi akcentami).

Pytanie: Czy istnieją style lub odmiany chi kung? Czym ewentualnie dana odmiana się wyróżnia albo w czym specjalizuje?

Jak już pisałem pod pojęciem qigong kryje się wiele bardzo różnych chińskich form ćwiczeń. A przy szerszej definicji nie tylko chińskich. Ale zostańmy w kręgu chińskim.

Chiński qigong to zatem wiele bardzo różnorodnych form ćwiczeń.

Generalnie tradycyjne metody dzieli się schematycznie na:

- buddyjskie (fo jia) - oparte na koncepcjach związanych z buddyzmem, , podporządkowane wyzwoleniu, oświeceniu, bezpośrednio, lub koncentrujące się na zdrowiu ciala, by umożliwić osiągnięcie celu.

- taoistyczne (dao jia), oparte na koncepcjach związanych z taoizmem, koncentrujące się na "osiągnięciu Tao", bądź na "osiągnięciu fizycznej nieśmiertelności" (a przynajmniej przedłużeniu życia), co oczywiście wiązało się z pracą nad poprawą stanu zdrowia.

- konfucjańskie (ru jia) - koncentrujące się na kultywowaniu spokoju, równowagi umyslu niezbędnej w kontaktach społecznych, w klasycznej sformalizowanej hierarchi

- szamańskie (wu jia), związane z wierzeniami ludowymi, często praktyki "kontaktu z duchami",

- zdrowotne (yangsheng jia), gdzie głównym celem jest poprawa i utrzymanie stanu zdrowia, związane z pojęciem yangshengshu - sztuka kultywowania zdrowia, bądź sztuka kultywowania/pielęgnowania życia,

- medyczne (yi jia), związane z tradycyjną medycyną, służące terapii konkretnych schorzeń, wykorzystywane przez lekarzy,

- "bojowe" (wu jia), związane ze sztukami walki, służące rozwojowi atrybutów i umiejętności przydatnych w walce.

W każdym z tych działów można sklasyfikować dziesiątki i setki metod stosunkowo popularnych i wiele więcej mniej znanych. Róznicowanie i opisywanie możnaby kontynuować dlugo. Poza tym, w róznym metodach zaistniały wpływy z różnych stron i różne cele się łączą, zatem trudno to w praktyce dzielić w tak prosty sposób.

Inne przykładowe klasyfikacje:

- ćwiczenia ruchowe i statyczne (wiele systemów łączy te aspekty w różnych proporcjach)

- ćwiczenia koncentrujące się na pracy z oddechem (tu na) - czasem spotyka się uproszczoną definicję qigong jako ćwiczeń oddechowych - jest to definicja bardzo uproszczona i faktycznie wyłączająca większość metod

- ćwiczenia koncentrujące się na mentalnym prowadzeniu qi wewnątrz ciała (yun qi)

- ćwiczenia koncentrujące się na wpływaniu na przepływ qi poprzez odpowiednio wykonywane ruchy lub prowadzeniu ruchów ciała przez umysł (daoyin)

- ćwiczenia "emisji qi", czyli nauka czegoś co odpowiada naszej bioenergoterapii (fa qi, fa gong, nei qi wai fang)

- ćwiczenia samoistnego ruchu - zifadonggong - "wzbudzanie qi" tak, by wprawiała ciało w ruch, odczuwa się, że to qi porusza ciałem, niezależnie od woli ćwiczącego. Z tą formą ćwiczeń wiąże się problem częstego występowania zjawiska, że ćwiczący przestaje panować nad tym co nim porusza, nie jest w stanie się przeciwstawić. Efekt podobny do tzw. opętania.

- wzbudzanie rozmaitych reakcji i podobno efektów terapeutycznych u grup ludzi (dao gong) - często seansy odbywają się w wielkich salach, na stadionach, tłumy w amoku skaczą, drżą, śmieją się, płączą, krzyczą, że im się poprawiło itp. W ostatnich latach władze nie pozwalają już na organizowanie takich imprez.

W poszczególnych szkołach, systemach ćwiczeń, różne warianty w różnych proporcjach mogą się przeplatać.

Mówi się o xinggong (ćwiczenia charakteru), czyli ćwiczeniach koncentrujących się na pracy z umysłem i o minggong (ćwiczenia życia), koncentrujących się na fizjologi ciała. Oczywiście jak zwykle, te apekty zwykle się przeplatają, stąd często mowa o ich równoczesnym ćwiczeniu - xing ming shuang xiu.

Istnieje też podział na waidangong (ćwiczenia zewnętrznego eliksiru) i neidangong (ćwiczenia wewnętrznego eliksiru). To są terminy związane z praktykami taoistycznymi. Zewnętrzny eliksir dotyczył pierwotnie przyjmowanych z zewnątrz preparatów mających przedłużyć życie i dać nieśmiertelność (w trakcie eksperymentów z eliksirami nieśmiertelności było sporo wypadków śmiertelnych). Inną drogą było dążenie do wytworzenia eliksiru wewnątrz ciała, poprzez praktyki medytacyjne. Prawdopodobnie w części przypadków były to poszukiwania na poważnie "eliksiru nieśmiertelności", a częściowo wykorzystanie metafor alchemicznych do opisu procesów doskonalenia duchowego.
Później eliksir zewnętrzny zaczęto odnosić nie do preparatów mających dać nieśmiertelność, a do tych wszystkich ćwiczeń, które nie były ćwiczeniami wewnętrznego eliksiru.

Wreszcie, powstały też specyficzne sztuki walki, które nie podkreślają "typowego treningu fizycznego", ale sposób ćwiczenia charakterystyczny bardziej dla qigong - wspomniane '3 regulacje' (w grę wchodzi też kwestia innego niż typowe użycia siły).

W pewnym sensie można powiedzieć, że te systemy są jednocześnie systemami qigong. To tak zwane systemy wewnętrzne: taijiquan (t'ai chi ch'uan), baguazhang (pakua chang) i xingyiquan (hsing-i ch'uan). Z tego ostatniego rozwinął się później yiquan.

Pytanie: Czy qigong jest bezpieczny? Czy np.można kupić w księgorni książke i od tak sobie dla przyjemności i gimnastyki ćwiczyc w domu samemu.Czy też istnieje niebezpieczeństwo skutków ubocznych.Jeżeli tak to jakie są najczęsciej spotykane w Chinach powikłania

Tak się składa, że ostatnio napisałem artykuł właśnie na ten temat. Oto on:

NIEPOŻĄDANE EFEKTY TRENINGU QIGONG

Ćwiczenia qigong zdobywają sobie w Polsce coraz większą popularność. Można się cieszyć, że wiele osób znajdzie w qigong coś, co pozwoli im poprawić samopoczucie i aktywnie dbać o stan zdrowia. Jednak zauważyć można, że niektórzy przedstawiają qigong jak coś absolutnie doskonałego, jako "naturalną metodę pozbawioną skutków ubocznych". Może to być przyczyną zaangażowania się niektórych osób w praktyki, które wcale nie są tak bardzo bezpieczne, szczególnie gdy próbuje się samodzielnej nauki i treningu bez nadzoru wykwalifikowanego nauczyciela. Należy bowiem zwrócić uwagę, że pod pojęciem qigong kryje się wiele rozmaitych metod, z których niektóre są proste i bezpieczne, warte szerokiej popularyzacji, ale inne mogą stwarzać zagrożenia o różnym stopniu.

Uprawiając typowe sporty, nie ukrywamy niebezpieczeństw (np. pływanie grozi utonięciem), ale staramy się na nie zwracać uwagę, zapobiegać im i być w stanie reagować w krytycznej sytuacji. Dlaczego w przypadku qigong miałoby być inaczej?

Chińscy nauczyciele qigong przywiązują dużą wagę do kwestii niepożądanych skutków ubocznych, zapobiegania im i ich eliminacji. Tutaj krótko tylko przedstawię zarys tej tematyki

1. PRZYKŁADY NIEPOŻĄDANYCH EFEKTÓW

Skutki o których mowa mogą dotyczyć funkcjonowania organizmu lub psychiki. Część z nich daje się zdiagnozować tylko z punktu widzenia tradycyjnej medycyny chińskiej, nie tworząc typowych jednostek chorobowych z punktu widzenia medycyny zachodniej. Nie zmienia to faktu, że objawy te mogą być bardzo uciążliwe, i utrzymując się, wpływać na pogorszenie stanu zdrowia i problemy w życiu i pracy.

Niektóre z niepożądanych efektów podawanych przez różne źródła:

- tzw. zaburzenia qi, odwrócenie biegu qi, uderzenie qi do głowy, intensywne zaczerwienienie twarzy i oczu, bezsenność, nadmiar snów,
uporczywe napięcie w obszarze głowy, stwardniały język, zawroty głowy, omdlenia, bóle głowy, odczucie puchnięcia głowy,
- uczucie niewygodnego nacisku na czubku głowy,
- odczucie niewygodnego, bolesnego napęcznienia w obszarze dantian,
- nieprzyjemne odczucie pęcznienia kręgosłupa,
- nieprzyjemne uczucie jakby coś przykleiło się np. do czoła lub innych części ciała,
- odczucie jakby ciało było spętane, jakby coś uniemożliwiało ruch,
niepokój, lęki, przesadne podniecenie, drażliwość, zamęt w umyśle lub otępienie,
- zachowania uznawane za nienormalne, objawy zaburzeń psychicznych, utrata kontroli nad ruchami, zachowaniem, mówieniem (nieopanowane ruchy, zachowanie), niepowstrzymany śmiech lub płacz,
- halucynacje, widzenie duchów i bóstw (zależnie od osobistych wierzeń),
depresja,
- zakłócenia oddechu, odczucie zablokowania klatki piersiowej, niespokojny szybki oddech,
- palpitacje serca,
- priapizm (uciążliwy, uporczywy, nieustający wzwód), uporczywe polucje.

2. NIEKTÓRE PRZYCZYNY POWSTAWANIA NIEPOŻĄDANYCH EFEKTÓW

- osoby słabo znające daną metodę mają tendencję do podążania za swoimi błędnymi wyobrażeniami i ćwiczenia wbrew wymogom i zasadom metody, często jest to związane z dążeniem do osiągnięcia zdolności, umiejętności i stanów, które są produktem wyobraźni ćwiczącego lub popularyzowanymi przez innych fałszywymi mitami,
- osobom które nie pracują nad swoim charakterem, postawą etyczną, trudno uzyskać spokój niezbędny do właściwego wykonywania ćwiczeń (należy zwrócić uwagę na błędność popularnego poglądu, że wykonywanie jakichkolwiek ćwiczeń qigong przynosi relaks i spokój niejako automatycznie, podczas gdy faktycznie jest to złożona praca dotycząca nie samych tylko ćwiczeń ale wielu aspektów życia), stąd ćwiczenia mogą wzmagać napięcie, niepokój i prowadzić do powstania innych niepożądanych efektów,
- niektóre osoby zbyt usilnie starają się szybko uzyskać efekty, przez co trudno im osiągnąć relaks i spokój oraz ćwiczyć cierpliwie, stopniowo robiąc postępy, czasem nie biorą pod uwagę swojego aktualnego stanu zdrowia i ćwicząc zbyt intensywnie, zamiast uzyskać poprawę pogarszają swój stan,
- niektóre osoby uczą się to jednej metody, to innej, to u tego nauczyciela, to u tamtego, żadnej metody nie poznając dobrze, a następnie podczas swojej praktyki w oparciu o błędne wyobrażenia łączą w chaotyczny sposób fragmenty różnych metod i teorii,
- niektórzy dążą usilnie do uzyskania efektu ruchu automatycznego (metoda zifadonggong), i po pewnym czasie przestają panować nad tymi ruchami, nie są w stanie się kontrolować, jakby coś zmuszało ich do pewnych działań (stan zbliżony do tego co określane jest jako opętanie),
- niektóre osoby pewne skutki uboczne lub nawet naturalne objawy pojawiające na pewnym etapie treningu, traktują jako świadectwo sukcesu i przywiązują przesadną wagę do nich, starając się te efekty utrzymywać i wzbudzać, niezgodnie z właściwymi zasadami ćwiczeń,
- wymogi marketingu sprawiają, że ponieważ lepiej sprzedaje się nie to co wartościowe i autentyczne, ale to co bardziej odpowiada oczekiwaniom laików, są tacy, którzy nauczają rzeczy błędnych i absurdalnych, ponieważ jest na to popyt. Czasem łączy się to z wykorzystaniem trików, by zrobić wrażenie na laikach,.
- nauka całkowicie samodzielna z książek, bez konsultacji i kontroli nauczyciela.

3. ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU NIEPOŻĄDANYCH EFEKTÓW

- nauczyciel powinien rozumieć zasady ćwiczeń, uczyć rzetelnie, stopniując metody odpowiednio do poziomu zaawansowania uczniów, a nie dostosowywać się do absurdalnych oczekiwań laików, nie uciekać się do sztuczek robiących wrażenie na naiwnych i wprowadzających w błąd, wskazywać na realne, możliwe do osiągnięcia efekty, a także występujące ryzyka i wyjaśniać zasady bezpieczeństwa,
- uczeń powinien rozumieć sens i cel ćwiczeń, wykonywać je zgodnie z wymogami, nie oczekiwać magicznych rezultatów i nie podążać za swoimi fantazjami, przestrzegać zasad bezpiecznego ćwiczenia, Powinien zdawać sobie sprawę, że niektóre metody są bardziej bezpieczne, ale inne stwarzają duże ryzyko (taka opinia dotyczy w Chinach np. metody spontanicznych ruchów - zifadonggong, ), że w niektórych przypadkach możliwy jest samodzielny trening przy niewielkim udziale konsultacji ze strony nauczyciela, a w innych niezbędny jest stały nadzór.

4. REAGOWANIE W PRZYPADKU POJAWIENIA SIĘ NIEPOŻĄDANYCH EFEKTÓW

- w przypadku pojawienia się niepokojących objawów w trakcie ćwiczeń, najlepiej je przerwać i np. spokojnie pospacerować,
- być może wskazane będzie zaprzestanie treningu danej formy qigong, i wykorzystanie form uważanych za bezpieczniejsze, np. prostych ćwiczeń relaksacyjnych,
- czasem wskazane może być zaprzestanie na pewien czas treningu qigong, i zajęcie się inną formą aktywności, np. śpiewem, tańcem, grą w piłkę, co może pozwolić pozbyć się napięć związanych np. z obsesją na punkcie wybranej formy ćwiczeń qigong,
- w niektórych przypadkach pomocne mogą być różne formy masażu (tui na, an mo), oklepywania (paida),
- uczeń który ćwiczy samodzielnie i dostrzeże, że pojawiły się problemy, powinien niezwłocznie zgłosić się po konsultację do wykwalifikowanego nauczyciela danej metody,
- w Chinach jest wielu lekarzy i oddziałów szpitalnych, które specjalizują się w terapii problemów wynikłych w związku z uprawianiem qigong. Ponieważ wiele problemów jest łatwo diagnozowanych w oparciu o tradycyjną medycynę chińską, także w terapii stosowane są metody typu akupunktury, czy tradycyjne ziołolecznictwo.

Artykuł ten powstał, ponieważ ostatnio tematyka ta była dyskutowana na forach internetowych, a także otrzymałem pytania skierowane bezpośrednio do mnie. W trakcie pisania tego krótkiego opracowania oparłem się tylko na tej części literatury tematu, którą aktualnie miałem "pod ręką", a mianowicie na rozdziałach poświęconych efektom ubocznym qigong, zawartych w pozycjach:

"Chuxue qigong rumen" (Wprowadzenie do qigong dla początkujących), Pekin 1995,
"Qigongxue" (Nauka o qigong), Shanghai 1988.

Podczas pisania miałem też do dyspozycji książkę:

"Qigong zou huo ru mo de fang zhi" (Zapobieganie i leczenie efektów "iść przez ogień, wkroczyć w świat demonów" w qigong), Shanghai 1995.

Książka ta, licząca ponad 300 stron, jest w całości poświęcona tematyce skutków ubocznych treningu qigong, od zapobiegania do szczegółowej terapii w oparciu o tradycyjną chińską medycynę (łącznie z ogromną liczbą recept specyfików ziołowych stosowanych w takich przypadkach). Porusza ona zbyt wiele szczegółowych kwestii, by można je omówić w krótkim artykule.

Co do semantyki... ja posługuje się głównie zanglizowaną wersją transkrypcji. zansz może jakiś URL, gdzie znalazłbym słownik z oboma wersjami i przybliżonym kluczem do wymowy?

Gotowa jest już książka "Zhan Zhuang QIGONG".

Dostępna jest ona dla wszystkich bezpłatnie w formie elektronicznej (plik PDF).

Ściągnąć można ze strony
http://www.yiquan.com.pl/plksiazki.html 

Można kopiować, rozdawać, umiwszczać na swoich stronach i w serwisach udostępniania plików.

Teraz do strony z której można ściągnąć gratisową książkę "Zhan Zhuang QIGONG" w PDF jest prosty adres: http://www.gratis.w.pl

Niestety adres http://www.gratis.w.pl już nie funkcjonuje, ale można ściągać książkę z adresu http://www.yiquan.com.pl/gratis/index.html



Zmieniony przez - dacheng w dniu 2005-08-31 19:32:31